"Το σώμα του ψέματος", M.J. Hyland

Τα βιβλία που έχουν πρωταγωνιστή και ταυτόχρονα αφηγητή ένα εντεκάχρονο παιδί κρύβουν δυο παγίδες, το ένα είναι το παιδί-αφηγητής να ακουστεί ένας μικρομέγαλος ψεύτης, το άλλο ένα τρίχρονο αυτιστικό. Η Μ.Τζ. Χάιλαντ, στο «Σώμα του ψέματος» καταφέρνει με επιδεξιότητα να αποφύγει και τους δυο αυτούς σκοπέλους. Ο Τζων είναι ένα αγόρι πολύ μεγαλόσωμο και αναπτυγμένο για την ηλικία του, που δεν έχει όμως παρά έναν και μοναδικό φίλο στο σχολείο και η οικογενειακή του ζωή είναι αρκετά διαταραγμένη. Έχει μανία με το βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες και ονειρεύεται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο κάποια στιγμή να μπει σε αυτό.

Μια μέρα συνειδητοποιεί πως όταν του λένε ψέματα μπορεί να το διακρίνει γιατί τον πιάνει ναυτία. Θέλει να εκμεταλλευτεί το «χάρισμα του», όμως η ζωή του είναι ανάστατη. Ο άεργος πατέρας του τσακώνεται άγρια με τη γιαγιά του που τους φιλοξενεί, αλλάζουν πόλη, ο Τζων αλλάζει σχολείο, γίνεται ακόμα πιο μοναχικός και προσκολλημένος στη μητέρα του, που η πρόωρη σωματική του ανάπτυξη την απασχολεί και τη φοβίζει ταυτόχρονα.

Το μυθιστόρημα είναι μια κατάδυση στην ψυχή του Τζων που πλέει στα νερά της προεφηβείας με ακόμα μεγαλύτερη ένταση από ότι συνήθως οι συνομήλικοι του, μια ψυχρή καταγραφή γεγονότων που ένα εντεκάχρονο παιδί δεν καταλαβαίνει, αλλά κατανοούμε εμείς. Έξυπνο και ευκολοδιάβαστο, είναι ένα βιβλίο παρ’ όλα αυτά συγκινητικό και βαθύ που αξίζει να διαβαστεί.

«Το σώμα του ψέματος», Μ.Τζ. Χάιλαντ, μετ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Καστανιώτης, 2009, σελ. 308

Άντε καλέ, κόβεται το διάβασμα; Δεν κόβεται...

Κάποτε φοβόμουν τις αναγνωστικές παύσεις, με έβγαζαν εκτός ρυθμού, αποσυντόνιζαν την μέρα μου, με έκαναν να νιώθω λιγότερο εγώ. Με τα χρόνια έμαθα να τις ανέχομαι, να ξέρω πότε έρχεται η «κρίση» από την ανικανότητά μου να διαλέξω βιβλίο, από το γεγονός πως το μεσημέρι ξεκινούσα 3 σελίδες από αυτό και το βράδυ έπιανα 3 σελίδες από το άλλο. Τώρα με κάποιο τρόπο ασυνείδητο τις καλωσορίζω. Για αρχή με κάνουν φυσιολογικό άνθρωπο και δεν με κοιτάει κανείς περίεργα στο δρόμο που τριγυρνάω με ένα βιβλίο στην τσάντα. Έπειτα μου δίνουν άπλετο χρόνο να αφοσιωθώ σε εποικοδομητικές δραστηριότητες (κάψιμο στο facebook, πιθανότητα να ανοίξω την τηλεόραση, ίσως κάνα καλό τουι, γιατί τα βιβλιοφιλικά μου της καθημερινότητας πάνε άπατα τα καημένα).

Ψεύδομαι ασύστολα, οι αναγνωστικές διακοπές με τρομάζουν ακόμα και τώρα. Είμαι ζωάκι της συνήθειας, όπως ακριβώς και με το γράψιμο, αν σταματήσω καιρό το σπορ μετά αναρωτιέμαι αν "το έχω", μήπως σταματήσω για πάντα να ενδιαφέρομαι. Με τρομάζει που ανάμεσα στα 70 μου αδιάβαστα δεν υπάρχει κάτι να με συγκινήσει. Και τότε υπάρχουν 2 λύσεις: είτε θα πρέπει να εκδράμω σε βιβλιοπωλείο και να κάνω πως τα 70 δεν υπάρχουν ή απλά να περιμένω να περάσει.

Τούτη τη φορά θα διαλέξω την πρώτη. Βέβαια υπάρχει ο κίνδυνος που ελλοχεύει και στο σούπερ μάρκετ, όταν πας νηστικός παίρνεις ένα σωρό αηδίες. Αλλά η διάθεσή μου είναι τέτοια που δεν επιτρέπει αναβολές. Θα πέσω ηρωικά στη μάχη. 

"Κάτω από το ηφαίστειο", Malcolm Lowry

Το  «Κάτω από το Ηφαίστειο» του Μάλκολμ Λόουρι σίγουρα δεν είναι ένα εύκολο βιβλίο. Ο Λόουρι που φέρει στη βιογραφία του πολλά στοιχεία των «καταραμένων» συγγραφέων- ποτό, ναρκωτικά, ένα μόνο ολοκληρωμένο βιβλίο-αριστούργημα- στήνει ένα εφιαλτικό σύμπαν που είναι δύσκολο να ακολουθήσεις αν δεν είσαι δοσμένος στο βιβλίο ή ψάχνεις να βρεις ψήγματα πλοκής για να κρατηθείς. Αν όμως αποφασίσεις πως η κάθε λέξη ή έστω κάποιες λέξεις και φράσεις μπορούν να μπουν μέσα σου, τότε μπορεί να δεις σιγά σιγά να ορθώνεται ένα οικοδόμημα που καταλήγει σε κάτι μεγαλειώδες.

Πρωταγωνιστής ο Πρόξενος, ένας σαραντάρης πρώην πρόξενος του Μεξικού που τον έχει παρατήσει η γυναίκα του, βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση μέθης και νιώθει μέσα του βαθιά την ανάσα του Ηφαιστείου και του Πολέμου σε ένα σύμπαν που είναι έτοιμο ανά πάσα στιγμή να εκραγεί. Η πλοκή λαμβάνει όλη χώρα σε μια και μοναδική μέρα, τη γιορτή των Νεκρών. Εκείνη επιλέγει η γυναίκα του Υβόν να ξαναγυρίσει κοντά του, να δει αν μπορούν να είναι πάλι μαζί. Εκεί και ο αδελφός του Πρόξενου, ο Χιού, ένας γοητευτικός τυχοδιώκτης, ένας ήρωας Δονκιχωτικός, αλλά και ο παιδικός του φίλος κ. Λαρυέλ, το τρίτο πρόσωπο που προκάλεσε τον χωρισμό με την γυναίκα του.

Η πορεία του- συνεχώς στην κόψη- Προξένου (δεν μένει σχεδόν στιγμή χωρίς ποτό, αλλά κάθε στιγμή νομίζει πως συγκρατείται, πως κάτι έχει αλλάξει, κι έπειτα τους σιχτιρίζει όλους και πίνει ένα ποτηράκι) αλλά και της Υβόν και του Χίου που τον ακολουθούν σε μια ξέφρενη εκδρομή κάτω από το Ποποκατεπέλτ, είναι τελικά τόσο ανθρώπινη και φιλοσοφική που καταντά σπαρακτική. Πέρα από το θέμα του αλκοολισμού που ο Λόουρι το ξέρει εκ των έσω και δίνει εδώ μια φρικιαστική μαρτυρία, οι τρεις άνθρωποι αυτοί συμβολίζουν με τραγικό τρόπο την ανησυχία του κάθε ατόμου για τον εαυτό τους, τον κόσμο που τους περιβάλει, την ματαιότητα όλων όσων απαρτίζουν τα βάσανα του καθενός. Είναι ένα βύθισμα, στην αρχή αργό κι έπειτα ολοένα πιο γρήγορο σε μια άβυσσο δίχως τέλος. Ή τέλος πάντων στο μοναδικό τέλος που μπορεί να έχει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο στα πρότυπα του μοντερνισμού- και μόνο η ιδέα της μιας μόνο μέρας πλοκής το επιβεβαιώνει- όμως μοιάζει να τον έχει με κάποιο τρόπο ξεπεράσει. Ο αφηγητής αλλάζει συχνά οπτική γωνία, μαθαίνουμε τι συμβαίνει στο κεφάλι του κάθε ήρωα, αλλά όχι ανά πάσα στιγμή, η γραφή είναι πυρετώδης κι αν κανείς υπερβεί την αρχική αμηχανία νομίζω πως τελικά θα καταλήξει να το σκέφτεται συχνά. Να θέλει να ξαναγυρίσει σε αυτό, με κάποιο τρόπο να το αποκηρύξει. Κι έπειτα πάλι να το αγαπήσει.

"Κάτω από το Ηφαίστειο", Μάλκολμ Λόουρι, μετ. Μαρίνα Λώμη, εκδ. Αστάρτη, σελ. 380

"Χωρίς αίσιο τέλος", Paco Ignacio Taibo II

Με αυτό το βιβλίο αρχίζω κάπως να καταλαβαίνω την τρέλα με τον Τάιμπο ΙΙ και τον μονόφθαλμο ντετέκτιβ Έκτορ Μπελασκοαράν Σάυν. Σε αυτή τη νουβέλα ο θάνατος είναι συνεχώς τριγύρω του, ξαφνικά βρίσκεται ένα Ρωμαίος νεκρός στις τουαλέτες του γραφείου του, του στέλνουν μια φωτογραφία με έναν νεκρό, ένας ακόμα σκοτώνεται στην πορεία ενώ κι ο ίδιος εντελώς άθελα του (το ότι είναι μονόφθαλμος βοηθά στο να σκοπεύει καλύτερα) σκοτώνει ένα σωρό ανθρώπους, χωρίς να ξέρει το γιατί, χωρίς να μπορεί να καταλάβει τίποτα.Στην πορεία των ερευνών θα μπλεχτεί σε μια πολιτική ιστορία, θα προσπαθήσει να καταλάβει, θα κοντέψει να παντρευτεί για δεύτερη φορά και τελικά….

Η γραφή του Τάιμπο ΙΙ έχει κάτι το ανάλαφρο και το σοβαρό μαζί. Η πολιτική διαπερνά το βιβλίο εκεί που δεν το περιμένεις, το σωστό γίνεται λάθος, και τίθενται ένα σωρό ερωτήματα με βασικό το «οι Κακοί» είναι οι άλλοι, αλλά οι καλοί ποιοι είναι;  Το μικρό βιβλιαράκι είναι μια χαρά συντροφιά για μια μέρα, άντε δυο που θα χρειαστεί κανείς για να το διαβάσει. Μια ανάπαυλα θαρρείς χωρίς βάρος, που τελικά καταλήγεις να τη σκέφτεσαι για καιρό.  

"Χωρίς αίσιο τέλος", Πάκο Ιγκνάσιο Τάιμπο ΙΙ, μετ. Έφη Γιαννοπούλου, εκδ. Άγρα, 2000, σελ. 192 

"Το μηδέν και το άπειρο", Arthur Koestler

Διαβάζοντας την τελευταία λέξη του μυθιστορήματος του Άρθουρ Καίσλερ "Το μηδέν και το άπειρο", δεν μπορείς παρά να αναφωνήσεις "Τι βιβλιάρα είναι αυτή". Και μετά; Τί γράφει κανείς για ένα βιβλίο σαν κι αυτό; Πώς μπορεί να ανταποκριθεί και να περιγράψει τα συναισθήματα και τις σκέψεις, χωρίς να παπαγαλίσει κάποιον από τους προηγούμενους, χωρίς να μπει στον πειρασμό να διαβάσει τις αναλύσεις των ειδικών; 

Ο Νικολάι Σαλμάνοβιτς Ρουμπασόφ, ένα από τα ηγετικά στελέχη της Σοβιετικής Επανάστασης, πρόσωπο θρυλικό που άλλοτε το πορτραίτο του κρεμόταν σε κάθε σπίτι όπως και του "Πρώτου", συλλαμβάνεται με την κατηγορία πως μετέχει στην αντιπολίτευση και σχεδίαζε να δολοφονήσει τον αρχηγό. Μέσα στη φυλακή θα βρει το χρόνο να αναμετρηθεί με τις πράξεις του αλλά και το καθεστώς που βοήθησε να δημιουργηθεί, να κατανοήσει κάποιες αλήθειες, να ταυτιστεί με τους ανακριτές του, να μπει στη λογική τους, να βγει από τη δική του.

Ο Ρουμπασόφ υπήρξε για πολλά χρόνια θύτης και τώρα βρέθηκε στη θέση του θύματος. Είναι ένας επαγγελματίας επαναστάτης, που αντικατέστησε την πίστη με τη λογική, που αφιέρωσε τη ζωή του στο κόμμα, που δε δίστασε να θυσιάσει συντρόφους, με τον ίδιο τρόπο που του ζητάνε τώρα να θυσιαστεί εκείνος, που βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύστημα σκληρό και ξεδιάντροπο που όμως ο ίδιος οικοδόμησε.

Μέσα στη φυλακή θα συνειδητοποιήσει την έννοια του Εγώ, ένα "γραμματικό αποκύημα" όπως λέει χαρακτηριστικά, αλλά ό,τι κι αν κάνει δεν θα καταφέρει να γλιτώσει από τον ίδιο του τον εαυτό. Το σύστημα θα καταφέρει να τον κάνει να πιστέψει πώς είναι ένοχος, ακόμα και αν δεν ξέρει για τί πεθαίνει.

Μιλάμε για ένα μυθιστόρημα που θέτει πολλά ερωτήματα, φιλοσοφικά, πολιτικά, προσωπικά. Ο Ρουμπασόφ είναι ένας χαρακτήρας αντιφατικός, έξυπνος, εγκληματικός, τραγικός. 

"Σαράντα χρόνια είχε ζήσει με αυστηρή συμφωνία με τους κανόνες του Μοναστικού του τάγματος, του Κόμματος. Είχε μείνει προσκολλημένος στους Κανόνες του λογικού Υπολογισμού. Είχε κάψει με το οξύ της λογικής τα απομεινάρια της παλιάς ανορθολογικής ηθικής που υπήρχαν στη συνείδηση του. Δεν είχε υποκύψει στον πειρασμό του σιωπηλού εταίρου και είχε καταπολεμήσει με όλο του το σθένος το ωκεάνιο συναίσθημα. Και πού τον είχαν οδηγήσει όλα αυτά; Αξιώματα αδιαφιλονίκητης αλήθειας είχαν οδηγήσει σε ένα τελείως παράλογο αποτέλεσμα. Οι ακαταμάχητοι λογικοί παραγωγικοί συλλογισμοί των ανακριτών του τον είχαν πάει γραμμή στο αλλόκοτο και στοιχειωμένο θέατρο της δημόσιας δίκης"

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου δεν κρίνεται μονάχα το Κομμουνιστικό καθεστώς, ο τρόπος που το οραματίστηκαν κι έπειτα η τρομακτική τροπή που πήρε η υλοποίησή του. Είναι μια πραγματεία στη φύση της εξουσίας και του ανθρώπου, μια φιλοσοφική ματιά πάνω σε θέματα που φτιάχνουν ή τερματίζουν τις ζωές των ανθρώπων. Δυνατό και σπαρακτικό, κάποια στιγμή πρέπει να διαβαστεί από όλους τους βιβλιόφιλους.  

"Το μηδέν και το άπειρο", Άρθουρ Καίσλερ, μετ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες, 2003, σελ. 213

Υ.Γ. Αν και η μετάφραση μου φάνηκε εξαιρετική, η έκδοση είναι μάλλον βιαστική και άσχημη, ανάξια ενός τέτοιου βιβλίου. 

  

Μάλλον δε θα αλλάξουμε ποτέ....

Θα σας πω μια μικρή ιστοριούλα που δείχνει γιατί τα πράγματα στην Ελλάδα δεν θα αλλάξουν ποτέ. Πρόσφατα χρειάστηκε να δώσω μια κατάθεση στην αστυνομία. Ο 25χρονος συμπαθέστατος και πολύ χαμογελαστός αξιωματικός υπηρεσίας που είχε φορτωθεί όλο το Τμήμα μόνος του και παρ’ όλα αυτά δεν το βαρυγκωμούσε, μου πήρε την κατάθεση στον υπολογιστή, ήταν μαζί μου αβρότατος και ευγενικός, με χαλάρωσε με ιστορίες παρόμοιες με αυτό που μου είχε συμβεί και στο τέλος με ευχαρίστησε για το χαμόγελό μου και ευχήθηκε να έχει έναν πελάτη σαν κι εμένα τη μέρα.

Περιγράφω την κατάσταση για να μη νομίσετε πως αυτά που θα πω παρακάτω έγιναν υπό καθεστώς πίεσης. Αφού έγραψε τα βασικά με ρώτησε ρουτινιάρικα αν είμαι Χ.Ο., εγώ απάντησα χαζοχαρούμενα ναι. Τελείωσε η κατάθεση και μου τη δίνει να τη διαβάσω. Πάνω λοιπόν στο δημόσιο έγγραφο της χώρας μας έλεγε «Έτεινε το χέρι πάνω στο Ιερό Ευαγγέλιο και ορκίστηκε πως τα παρακάτω είναι αληθή:». Όταν με είδε να γελάω με ρώτησε ευγενικότατα αν είχα κάποια άλλη θρησκεία κι αν ήθελε να το αλλάξω. Δεν τον έβαλα στη διαδικασία, εξάλλου το τμήμα είχε έλλειψη στα βασικά και μάλλον το χαρτί και το μελάνι δεν ήταν σε αφθονία.

Αλλά… Λάθος πρώτο με ρώτησαν τη θρησκεία μου κι εγώ κώλωσα  να δηλώσω άθεη. Δευτερευόντως πάνω στο δημόσιο έγγραφο της χώρας μας παραμένει αυτή η απαράδεκτη φράση. Δηλαδή αν είχα δηλώσει μουσουλμάνα θα έλεγε «στο ιερό Κοράνι»; Κι αν ήμουν βουδίστρια, βραχμάνα, δερβίσης Σούφι; Είναι δυνατόν σε μια χώρα του 21^ου αιώνα τα δημόσια έγγραφα να περιλαμβάνουν το Ευαγγέλιο, την Παναγία και τους τρεις Αποστόλους;

Κάποια πράγματα δεν θα αλλάξουν ποτέ, γιατί εμείς που διακηρύττουμε τάχαμου την αντίθεσή μας τα αφήνουμε να διαιωνίζονται. Και οι πρακτικές αιώνων, απολιθωμένες, άγριες και ιεραρχικές παραμένουν ανάμεσά μας, να μας θυμίζουν πως όταν η Ευρώπη ζούσε τον Διαφωτισμό εμείς ακόμα σκαρφαλώναμε στα δέντρα.