Οι 10 πιο αγαπημένοι λογοτεχνικοί ήρωες

Με τους λογοτεχνικούς ήρωες μου συμβαίνει το εξής: σπανίως θυμάμαι τα ονόματά τους, ελάχιστες φορές ανακαλώ πλήρως την ιστορία τους. Αν όμως δεν έχω καταφέρει να ταυτιστώ με έστω έναν χαρακτήρα, να ανασαίνω και να πεθαίνω μαζί του όσο διαβάζω το κείμενο, τότε το βιβλίο δεν μένει στο μυαλό. Ούτε και στην καρδιά μου.

Κι επειδή όλο λέω πως οι λίστες δεν είναι της αρεσκείας μου, κι όλο λίστες κάνω, ανακαλώ. Οι λίστες μου αρέσουν, απλά με δυσκολεύουν. Όπως με παίδεψε κι αυτή, κι ας μου φάνηκαν οι 10 λογοτεχνικοί ήρωες πολλοί στην αρχή. Έπειτα συνειδητοποίησα πως είναι λίγοι, πολύ λίγοι. Κι αποφάσισα να σας παρασύρω μαζί μου.

Λοιπόν οι κανόνες είναι απλοί:

Γράφουμε χωρίς φόβο αλλά με πολύ πάθος [έλα, ένα κλισέ είναι, μην το κάνουμε θέμα] τους δέκα λογοτεχνικούς ήρωες (και ηρωίδες ε;)  που μας σημάδεψαν- μπορεί να προέρχονται από μυθιστόρημα, διήγημα, νουβέλα ακόμα και από ποίημα.

Δεν υπερβαίνουμε τους δέκα γιατί η μικρή Κατερινούλα θα δυσκολευτεί να βγάλει συμπεράσματα και θα μου λένε πως ευνοώ κάποιους πάλι.

Δεν είναι απαραίτητο να δικαιολογήσουμε καμιά επιλογή μας, αλλά αν θελήσουμε να το κάνουμε δεν μας εμποδίζει κανείς.

Η ψηφοφορία θα κλείσει το βράδυ της 14ης Φεβρουαρίου, του Αγίου Βαλεντίνου, βοήθειά μας.

Τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας θα ανακοινωθούν σε αντίστοιχο πανηγυρικό ποστ, αλλά φυσικά περισσότερη σημασία έχει η λίστα του καθενός.

Και αν είστε καλά παιδάκια, θα σας πω και την δική μου στο τέλος.

Υ.Γ. 42 Κι αν νομίζετε πως αυτό είναι ευκολάκι, είστε γελασμένοι, πολύ γελασμένοι.

"Ο Πότης", Hans Fallada

«Ο Πότης» δεν είναι ένα βιβλίο για τον αλκοολισμό, ούτε για το ποτό. Είναι ένα μυθιστόρημα που εξετάζει ένα από τα πολλά «κι αν από μια στιγμή που» αυτής της ζωής και καταλήγει να περιγράφει με τρόπο έντονο, ωμό, σχεδόν νατουραλιστικό την κατάσταση στα ιδρύματα και τις φυλακές της Ναζιστικής Γερμανίας. Το πιο θλιβερό είναι πως "Ο Πότης" είναι εν μέρει ένα αυτοβιογραφικό κείμενο, ο Φάλαντα το έγραψε  όσο ήταν κλεισμένος σε ένα τέτοιο μέρος.

Ο Έρβιν Ζόμερ, πρωταγωνιστής και πρωτοπρόσωπος αφηγητής, είναι ένας αδύναμος άνθρωπος. Ζει ευυπόληπτα, έχει έπαυλη, γυναίκα, υπηρέτρια, μια επιχείρηση που ανθεί αλλά τα πάντα γίνονται στη σκιά της άψογης γυναίκας του, της Μάγδας. Μόλις εκείνη αποφασίζει να μην ασχολείται πια με την οικογενειακή επιχείρηση, η δουλειά παίρνει την κάτω βόλτα. Κι ο Έρβιν που δεν θέλει και δεν μπορεί να παραδεχτεί την «ανωτερότητα» της γυναίκας του βρίσκει εντελώς αψυχολόγητα καταφύγιο στο ποτό, υπάρχει ένα- ξεχασμένο από κάποια γιορτή- μπουκάλι κρασί στο σπίτι. Πολύ σύντομα εξαρτάται από το σναπς, μπλέκει με απατεώνες επιδεικνύοντας μια αφέλεια απίστευτη που επιτείνεται από τη μέθη. Ούτε μήνα δεν πρέπει να μεθοκοπούσε, όταν κατέληξε στην φυλακή για απόπειρα κατά της ζωής της γυναίκας του. Εκεί θα ζήσει την σκληρότητα της φυλακής, την αγριότητα του να μετατρέπεσαι από «κάποιος» σε κανέναν. Εμπιστεύεται συνεχώς τους λάθους ανθρώπους, κάνει τις λάθος κινήσεις από ανασφάλεια, καταλήγει σε ένα ίδρυμα για αποτοξίνωση. Κι εδώ ξεκινά το πραγματικό μυθιστόρημα.

Η κατάσταση στο ίδρυμα των τρελών είναι απελπιστική. Η υποβίβαση της ανθρώπινης ζωής σε ένα τίποτα που συνεχώς πεινάει, το κυνήγι για λίγο ψωμί, καπνό, χαρτί, για τα βασικά γίνεται καθημερινότητα. Αυτό το άλλοτε σοβαρό μέλος της κοινωνίας μέσα σε πολύ λίγο γίνεται σαν όλους τους άλλους, μπαίνει στην ψυχολογία του τρόφιμου ασύλου. Οι περιπτώσεις εμφανίζονται γλαφυρότατα, ο ψυχισμός του καθενός είναι λες και αγγίζει προσωπικά τον συγγραφέα. Αυτό, και η πιθανότητα ο εγκλεισμός αυτός να είναι για πάντα. 

Η γραφή του Χανς Φάλαντα είναι σπαρακτική. Το μυθιστόρημα ρέει αφηγηματικά κι όμως κάθε λίγο και λιγάκι θέλεις να το κλείσεις και να αρχίσεις να καταριέσαι το ανθρώπινο γένος. Μέσα σε όλο αυτό το πολύ θλιβερό σκηνικό όμως, βρίσκει το κουράγιο να κρύψει και μικρές φλεβίτσες ειρωνείας, μαύρο πικρό χιούμορ που ανακουφίζει και τον ήρωα και τον αναγνώστη. Γιατί ο Έρβιν Ζόμερ είναι ένας έξυπνος άνθρωπος κι ας κατέληξε όπως κατέληξε. Αδύναμος, ανίκανος να αποδεχτεί πόσο «υπέρτερη» ήταν η γυναίκα του- όπως του τονίζει κι ο αρχίατρος- όμως πλήρως ικανός να καταλάβει την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει. Κι αυτό, το πώς δηλαδή αφήνεται στην απάθεια, τον εγκλεισμό, την αλλαγή της μοίρας του για έναν μήνα μεθυσιού, είναι το τραγικότερο όλων.   

"Ο Πότης", Χανς Φάλαντα, μετ.  Έμη Βαϊκούση, εκδ. Κίχλη, 2013, σελ. 424

Υ.Γ. 42 Τις θεωρίες πως το ίδρυμα αντιπροσωπεύει την Ναζιστική Γερμανία εν γένει τις βρίσκω κάπως τραβηγμένες. 

"Το βιβλίο της Κατερίνας", Αύγουστος Κορτώ

Μακράν το καλύτερο βιβλίο του Αύγουστου Κορτώ που έχω διαβάσει, «Το βιβλίο της Κατερίνας» είναι ένα κείμενο εξομολογητικό και αυτοβιογραφικό, κι ας μην είναι αφηγητής ο συγγραφέας. Αφηγήτρια είναι η μαμά του και μάλιστα όσο είναι ήδη νεκρή. Με τον θάνατο ξεκινά το βιβλίο, στον θάνατο τελειώνει, για να μας πει την ιστορία της οικογένειας Χωριανού και λίγο από την ιστορία της οικογένειας Χατζόπουλου αλλά κυρίως την ιστορία της Κατερίνας, μιας γυναίκας που αγάπησε με πάθος- τον γιο της- που δεν κατάφερε να ξεφύγει από το οικογενειακό ιστορικό της τρέλας και που τελικά έδωσε η ίδια τέλος στη ζωή της ως υπέρτατη πράξη αγάπης. Και διπολικής διαταραχής.

Αναρωτιέμαι πως τα κατάφερε ο συγγραφέας να γράψει αυτό το βιβλίο, να υποστεί αυτό το ξεγύμνωμα χωρίς καν την ομπρέλα μιας ξένης ιστορίας, μιας πλοκής. Φαντάζομαι πως ήταν η ώρα να συμφιλιωθεί με τα φαντάσματά του, να πει όσα- ανομολόγητα- των κατέτρωγαν, να κάνει την υπέρτατη μορφή ψυχοθεραπείας. Ο Κορτώ έχει χάρισμα στην αφήγηση αδιαμφισβήτητο, συχνά σκέφτομαι πως αφήνει το ταλέντο του να συνθλίβεται κάτω από την περσόνα του, για αυτό τα ευθυμογραφήματά του είναι κατά κανόνα καλύτερα από τα βιβλία μυθοπλασίας του. Ελπίζω κι εύχομαι τούτο το βιβλίο- εξομολόγηση ποταμός- με τον δυσκολότερο αφηγητή όλων- ποιος άλλος θα τολμούσε να βάλει την ίδια του τη μάνα να μιλά, ποιος θα ισχυριζόταν πως θα μπορούσε να μπει στο πετσί της γυναίκας που τον γέννησε- να γίνει η αφορμή, το τσίγκλισμα που χρειάζεται για να βγάλει την αφηγηματική του δεινότητα και σε ένα μυθιστόρημα.  

"Το βιβλίο της Κατερίνας", Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Πατάκη, 2013, σελ. 252

Υ.Γ. 42 Ο Αύγουστος Κορτώ θα παρουσιάσει αύριο Τετάρτη 29/1/2014 "Το βιβλίο της Κατερίνας" στο Booktalks στις 7μ.μ.

Μια (ακόμα) βόλτα στο παζάρι

Το παζάρι στην πλατεία Κοτζιά στήθηκε για μια ακόμα φορά και μου φάνηκε κάπως γερασμένο, ολόιδιο με το περσινό, ίσως μάλιστα με λιγότερα βιβλία. Πήγαμε σήμερα το απόγευμα με την Ε.Γ. Κι ενώ στην αρχή τριγυρνούσα με ένα βιβλίο όλο κι όλο, τελικά έφυγα με...7. Α, και 3 παιδικά, που φέτος ήταν τα μόνα που μου φαίνεται πως άλλαξαν και ανανεώθηκαν σε σχέση με τις άλλες χρονιές.

Το παζάρι θα διαρκέσει ως τις 5/2 και παρά τις γκρίνιες μου αξίζει να το επισκεφτεί κανείς, έστω και για να πάρει εκείνο το ένα βιβλίο που χρόνια βάζει στο μάτι και τελικά μετρώντας τα λεφτά του κοντά στο ταμείο καταλήγει να αφήσει.

Η βιβλιοφιλία δεν είναι αρετή

Χθες το απόγευμα καθόταν στο καφέ μαζί με τον μπαμπά του ένα μικρό μικρό κορίτσι- του δημοτικού- χωμένο στο βιβλίο του που δε σήκωνε τα ματάκια του από τη σελίδα. Της χάιδεψα τα μαλλάκια και της έδωσα ένα φιλάκι στο κεφάλι. Δεν το έκανα νοερά, σα να φιλούσα τον εαυτό μου του κάποτε. Το έκανα φανερά. Εκείνη δεν αντέδρασε, της έφτιαξα μια στάλα ντροπή, το ξέρω. Επίσης ξέρω πως κρυφά μέσα της θα ένιωσε και ζεστασιά, μια αίσθηση συνενοχής, από τον έναν βιβλιόφιλο στον άλλο.

Αυτή η αίσθηση μου έλειψε όταν ήμουνα παιδί. Κι όταν ήμουν έφηβη, κι αργότερα όταν ενηλικιώθηκα. Μου έλειψε και δεν μου έλειψε για την ακρίβεια. Γιατί τα βιβλία δημιουργούν δεσμούς με αυτόν που τα διαβάζει έτσι κι αλλιώς, απαλύνουν την μοναξιά του, αποχαλινώνουν την φαντασία του, ξεχαρβαλώνουν το ηθικό του σύστημα για να στήσουν ένα άλλο. Μεγάλωσα με την ψευδαίσθηση πως τα βιβλία είναι ζωή.

Τα βιβλία δεν είναι ζωή και δεν μπορούν να είναι ζωή. Τα βιβλία δεν είναι φίλοι, ούτε μπορούν να γίνουν. Οι λογοτεχνικοί ήρωες δεν είναι οι γονείς, τα αδέλφια και οι κολλητοί που δεν είχαμε. Τα βιβλία δεν μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Τα βιβλία δεν μας κάνουν καλύτερους ανθρώπους. Ούτε και θα έπρεπε.

Όμως κάνουν κάτι σημαντικότερο∙ διαμορφώνουν αυτό που είμαστε. Για να μπορέσουμε εμείς να γίνουμε καλύτεροι ή χειρότεροι, για να αποφασίσουμε εμείς να αλλάξουμε τον κόσμο, για να βρούμε- ή να μην βρούμε- τους ανθρώπους που μας ταιριάζουν.

Συναναστρέφομαι όλο και περισσότερους βιβλιόφιλους τα τελευταία χρόνια, κι ανθρώπους «του βιβλίου», κι άλλους που θα ήθελαν να είναι «του βιβλίου». Οι περισσότεροι είναι καλοί άνθρωποι, κάποιοι είναι πολύ κακοί, υπερφίαλοι, φαύλοι, γεμάτοι οίηση και εγωισμό. Δεν φταίνε τα βιβλία για αυτό. Φταίνε εκείνοι που ντύθηκαν τον μανδύα της διανόησης, που στην οξυδέρκεια - την ικανότητα ή την ανικανότητά τους να κατανοήσουν το περιεχόμενο- στήριξαν το στοίχημα της ζωής τους. Τα βιβλία δεν είναι ζωή. Ούτε και κτήμα κανενός.

Υ.Γ. 42 Την φωτογραφία τράβηξε ο Γιάννης Ρουμπάκης στο Booktalks και την βούτηξα από το blog του.

"Το πρόσωπό σου αύριο- 1. Πυρετός και Λόγχη", Javier Marías

"Οι άνθρωποι διηγούνται ασταμάτητα και εξιστορούν χωρίς καν να συνειδητοποιούν τι κάνουν, τι ανεξέλεγκτους μηχανισμούς απάτης, παρερμηνείας και χάους θέτουν σε κίνηση και οι οποίοι μπορεί να αποδειχθούν ολέθριοι, μιλάνε ακατάπαυστα για τους άλλους και για τον εαυτό τους, και επίσης για τους άλλους ενώ μιλάνε για τον εαυτό τους και επίσης για τον εαυτό τους ενώ μιλάνε για τους άλλους."

Ξεκινά κανείς να διαβάσει ένα βιβλίο του Χαβιέρ Μαρίας έχοντας υπόψη του πως η πλοκή θα είναι χαλαρή, κάποτε ίσως και υποτυπώδης, μια αφορμή μονάχα για να πει ο συγγραφέας αυτά που τον απασχολούν σε υπαρξιακό επίπεδο, να μιλήσει για ανθρώπους και καταστάσεις, να μας κάνει να θυμηθούμε πως λογοτεχνία δεν είναι μόνο η τέχνη του προφανούς, αλλά κι αυτού που κρύβεται από κάτω. Έτσι και στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας "Το πρόσωπό σου αύριο- 1. Πυρετός και Λόγχη" – το μόνο μεταφρασμένο στην Ελλάδα- η βασική ιστορία αφήνει τον συγγραφέα να μας μιλήσει για ένα θέμα που αγαπά πολύ, την εξαπάτηση.

Ο Ζακ Ντέθα, ο πρωταγωνιστής, είναι ένας Ισπανός που έχει εγκατασταθεί στο Λονδίνο και έχει μόλις πρόσφατα χωρίσει από τη γυναίκα του, που την άφησε στην Μαδρίτη μαζί με τα παιδιά τους. Σε μια βραδιά στο σπίτι ενός παλιού του φίλου, του ηλικιωμένου καθηγητή της Οξφόρδης Πίτερ Γουίλερ, θα γνωρίσει τον Μπέρτραμ Τούπρα, και θα του γίνει μια ενδιαφέρουσα πρόταση∙ να δουλέψει για ένα παρακλάδι της αντικατασκοπίας που στρατολογεί ανθρώπους που έχουν το χάρισμα να βλέπουν στους άλλους, αυτό που δεν μπορούν να δουν ούτε οι ίδιοι. Οι σκοποί της Υπηρεσίας παραμένουν άδηλοι σε όλο το μυθιστόρημα, η πλοκή αφήνει κλωστές λυτές που μπορεί ή και όχι να δεθούν στα επόμενα κομμάτια της τριλογίας. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είναι μια μεγάλη κουβέντα ανάμεσα στον καθηγητή και τον Ντέθα, μια φιλοσοφική προσέγγιση με συνεχείς παρεκτροπές σε άσχετες μεταξύ τους ιστορίες, για την προδοσία, την εμπιστοσύνη, τον λόγο, την ικανότητα να διαβλέψεις ποιος είναι αυτός που ίσως θα μπορούσε να σε βλάψει αύριο.

«Πως γίνεται να μη βλέπουμε μέσα σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα ότι θα μας καταστρέψει εκείνος που θα καταλήξει και κατέληξε να μας καταστρέψει; Να μην διαίσθανθούμε ούτε να μαντέψουμε την σκευωρία του, τις μηχανορραφίες του και τον κυκλικό χορό του, να μη μυρίσουμε την μοχθηρία του ή να ανασάνουμε την χυδιαότητά του, να μην παρατηρήσουμε την παγίδα που στήνει σιγά σιγά και την πολύ αργή και φθίνουσα αναμονή του, και την επακόλουθη ανυπομονησία που ποιος ξέρει πόσα χρόνια ήταν αναγκασμένος να συγκρατεί; Πως γίνεται να μην γνωρίζω σήμερα το πρόσωπό σου αύριο, αυτό που ήδη υπάρχει ή σφυριλατείται κάτω από τη μορφή που δείχνεις ή κάτω από τη μάσκα που φοράς, και που θα μου δείξεις μόνο τότε που δεν θα το περιμένω;»

"Το πρόσωπό σου αύριο" δεν είναι ένα βιβλίο που το ξεπετάς, απαιτεί την προσοχή και την συνενοχή σου, κάθε μια από τις φράσεις του έχει ειδικό βάρος. Στις κοντά 500 σελίδες του θίγονται ένα σωρό θέματα, μπορείς να πιαστείς από τρεις λέξεις -"πόσο θα πρέπει να του έλειπε ο νεκρός του ζωντανού, αφάνταστα"- και να κοιτάς το ταβάνι δυο ώρες. Η γραφή του Ισπανού έχει ταυτόχρονα καθαρότητα και ποίηση μέσα της, μοναδικά στοιχεία για να κρατηθείς, να δεις τη ζωή σου σου μέσα από τα μάτια του. Όσο διαβάζω βιβλία του, είμαι σίγουρη πια για αυτό, σε καθένα από αυτά, ανεξαρτήτως φάσης, νιώθω πως ο συγγραφέας είναι πολύ κοντά μου, μιλά για μένα, αυτό που μου συμβαίνει τώρα, σαν να έχουμε μια μαγική συνομωσία μεταξύ μας. Κι επειδή υποψιάζομαι πως ο Μαρίας δεν γράφει έχοντας κατά νου εμένα, μάλλον αυτό αφορά τους περισσότερους αναγνώστες του. 

Υ.Γ. 42 Ήρθε πια νομίζω ο καιρός να μεταφραστούν στα ελληνικά και τα άλλα δυο βιβλία της τριλογίας. 

Υ.Γ. 42-2  Εγώ λέω να τα πάρω στα Αγγλικά ως τότε.   

"Το πρόσωπό σου αύριο- 1. Πυρετός και Λόγχη", Χαβιέρ Μαρίας, μετ. Βιβή Φωτοπούλου, εκδ. Σέλας, 2008, σελ. 474