Τί γυρεύει η Κατερίνα στο παζάρι....

Είχα κάποια χρόνια να πάω στο παζάρι των βιβλίων- που φέτος μετακόμισε στην Κοτζιά. Τις τελευταίες φορές είχα συμπεριφερθεί κάπως χαζοχαρούμενα και είχα μαζέψει ένα σωρό αδιάβαστα που θα παραμείνουν τέτοια. Έλεγα πως δε θέλω να ξαναπάω, αλλά η φίλη Ε.Γ. (θα σας μιλήσω μια άλλη φορά για τη χαρά να ανακαλύπτεις στα 34 πως μπορείς ακόμα να κάνεις καινούργιες ουσιαστικές φιλίες μέσα από  ένα blog) επέμενε και ξεκινήσαμε. Είχε συμφωνήσει να με συγκρατεί και όπως θα διαπιστώσετε έκανε εξαιρετική δουλειά.... (μμμμμμ)

Λοιπόν πήρα 22 βιβλία, πλήρωσα 79 ευρώ και θέλω να πιστεύω πως δεν έκανα τα λάθη του παρελθόντος. Οι επιλογές μου κινήθηκαν κυρίως στους κλασικούς (Ντοστογιέφκι, Φλωμπέρ, Μούζιλ, Μωμ, Τζόυς, Ζιντ, Γκόγκολ, Πούσκιν), σε συγγραφείς που με σιγουριά τα βιβλία τους θα διαβάσω (Λέσινγκ, Άτγουντ, Ντικ, Γκόρντιμερ, Κορτάσαρ), 2-3 που μου γυάλισαν, στον Χαβιέρ Μαρίας με τον οποίο έχει φαγωθεί ο no14me, στον Κλίμα που μου άρεσε, και στον Τρέιβεν που δεν ήθελα να πάρω αλλά δεν με άφηνε να φύγω η Ε.Γ. χωρίς αυτόν ...  

 Πριν από λίγο καιρό είχα κάπως κουλαντρίσει τη στοίβα με τα αδιάβαστα. Τώρα όμως έχουν αρχίσει πάλι να συσσωρεύονται πολλά, αν και περιέργως αυτό δεν με αγχώνει. Κάνω μια κάπως μίζερη σκέψη πως αν στα χρόνια που θα έρθουν δεν μου περισσεύουν για βιβλία, όλο και κάτι θα έχω να διαβάσω.  

"Ένα ερωτικό καλοκαίρι", Ivan Klíma

Η επαφή μου με την τσέχικη λογοτεχνία είναι μικρή κι όμως ένιωσα οικειότητα με το κείμενο του Ιβάν Κλίμα, «Ένα ερωτικό καλοκαίρι». Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ευκολοδιάβαστο, που μιλά για τη ζωή και τον έρωτα με όρους απτούς, που αφορά σε συναισθήματα που έχουν νιώσει όλοι οι παντρεμένοι, ίσως με διαφορετική ένταση.

Ο Δαβίδ είναι ένας βιολόγος αφοσιωμένος στην επιστήμη του και στα πειράματα για μακροζωία που κάνει στα ποντίκια του, παντρεμένος με μια μάλλον άσχημη και χοντρή γυναίκα που αφέθηκε μετά τις γέννες και πατέρας δυο όμορφων μικρών κοριτσιών. Αγαπά πολύ τη δουλειά του, δεν ξέρει να χαλαρώνει σχεδόν ποτέ, δεν πίνει, δεν καπνίζει, δεν διασκεδάζει. Η γυναικά του έχει επιφορτιστεί με όλες τις δουλειές του σπιτιού, είναι και δασκάλα, και μοιάζει μονίμως θολή και κουρασμένη. Σε μια κηδεία ο Δαβίδ θα γνωρίσει την Ίβα, ένα πανέμορφο εικοσάχρονο κορίτσι που φαίνεται να μην είναι πιστό σε κανέναν άντρα, που αγαπά τα λούσα, τα ταξίδια, τα ακριβά εστιατόρια. Ο Δαβίδ θα χάσει τα μυαλά του μαζί της, αλλά ταυτόχρονα δε θα μπορέσει να αφήσει τη βολή της οικογένειάς του. Η αδυναμία να πάρει αποφάσεις θα τον οδηγήσει στην καταστροφή.

Ταυτίστηκα και με τη γυναίκα του και με το Δαβίδ∙ εναλλάξ σε μια μακρόχρονη σχέση με υποχρεώσεις μπορείς να νιώσεις ο εξουθενωμένος, θαμπός άνθρωπος που κάνει τα πάντα αλλά παραμένει αόρατος και άσχημος για το σύντροφό του και αντίστοιχα ο έτοιμος να απατήσει για μια γυαλιστερή αλλαγή. Πέρα από το ερωτικό κομμάτι όμως, το κείμενο έχει πολλά να πει για τις επιλογές που κάνουμε ή δεν κάνουμε στη ζωή, για αυτό που είναι απατηλό και γίνεται χειροπιαστό μέσα σε μια στιγμή, για το συμβιβασμό που μοιάζει μονόδρομος, για το φόβο των γηρατειών και του θανάτου. Αυτό το τελευταίο είναι το θέμα μάλλον όλης της λογοτεχνίας κι εδώ εκφράζεται έντεχνα, κάτω από στρώσεις λαγνείας και συστολής, με καθαρότητα από την αρχή ως το τέλος. 

"Ένα ερωτικό καλοκαίρι", Ιβάν Κλίμα, μετ. Σόνια Στάμου- Ντορνιάκοβα, εκδ. Καστανιώτης 2009, σελ.240

"Το θηρίο στη ζούγκλα", Henry James

Ο Henry James ήταν ένας μάγος της νουβέλας, ήξερε να χειρίζεται τη φόρμα αυτή καλύτερα από κάθε άλλο. Το εξαιρετικό «Το στρίψιμο της βίδας» πιστεύω πως έχει στοιχειώσει κάποια από τα βράδια κάθε βιβλιόφιλου που σέβεται τον εαυτό του. Όμως και το λιγότερο γνωστό «Το θηρίο στη ζούγκλα» είναι ένα κομψοτέχνημα, με πολύ λίγα λόγια οδηγεί την πλοκή στο τέλος, που δεν είναι αναπάντεχο αλλά το περιμένεις, και το βλέπεις, και το αισθάνεσαι με ένταση ∙ θέλεις να το φωνάξεις στον ήρωα, αλλά αυτός, τυφλός, εγωιστής και αλαζόνας, δεν καταλαβαίνει.

Ο Τζων Μάρτσερ είναι ένας άνθρωπος που ζει υπό την πίεση ενός τρομερού μυστικού κι αυτό διαποτίζει ολόκληρη την ύπαρξή του, τον κάνει σημαντικό. Τυχαία σε μια επίσκεψη ανακαλύπτει πως αυτό το φοβερό πράγμα το είχε αποκαλύψει πριν δέκα χρόνια σε μια γυναίκα που ως τότε δεν θυμόταν καν, την Μαίη Μπάρτραμ. Έκτοτε οι δυο τους θα ενωθούν με μια φιλία αποκλειστική, θα κάνουν όνειρα και θα μοιραστούν τερατώδεις φαντασιώσεις, ώσπου εκείνη θα πεθάνει μόνη, έχοντας ανακαλύψει τι ήταν αυτό που τους κατέφαγε όλη τους τη ζωή κι αυτός θα μείνει πίσω να αναρωτιέται.

«Το θηρίο στη ζούγκλα» δεν εμφανίζεται ποτέ, εκτός αν το έχουμε μέσα μας, κατοικοεδρεύει στον ανθρώπινο ψυχισμό, καθορίζει χαρακτήρες και ζωές. Και το πώς ζει κανείς - άλλοι από επιλογή και άλλοι από καθαρή τύχη μπορεί τελικά να ζήσουν παρόμοια πράγματα – έχει να κάνει με αυτό που είναι και το πόσο καλά επιλέγει να μάθει τον εαυτό του.

 "Το θηρίο στη ζούγκλα", Χένρι Τζέιμς, μετ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Άγρα, 2004, σελ.102

Υ.Γ. Στην αρχή πολύ χάρηκα που πήρα ένα τέτοιο βιβλίο με 1,94€, τώρα όμως σα να ντρέπομαι, δεν είναι αυτή η τιμή του....

"Cosmopolis", Don DeLillo

Πέρασα με το «Cosmopolis» του Don DeLillo ώρες ειλικρινούς αναγνωστικής απόλαυσης. Ένα αρχετυπικά αριστουργηματικό βιβλίο που μιλά για όλα εκείνα τα σημαντικά της ανθρώπινης ύπαρξης έτσι απλά, σα να λες μια ιστορία σε παρέα φιλική. Η δύναμη που προκύπτει από την εξουσία, ο έρωτας – διαφορετικός από τον σεξουαλικό αισθησιασμό- η ματαιότητα μιας ζωής ολοκληρωμένης και αναγνωρισμένης ήδη από τη νεότητα, αλλά και η μεθυστική αίσθηση να είναι όλοι και όλα στα πόδια σου, έτοιμοι με ένα νεύμα του κεφαλιού ακόμα και να χύσουν για πάρτη σου, η ζωή ως είδος πολυτελείας αλλά και πόνου, είναι μερικά από τα θέματα που θίγονται.

Ο Έρικ Πάρκερ, νεαρός πολυεκατομμυριούχος ήδη από τα 28 του, μια διάνοια στα οικονομικά, ξυπνά μια μέρα και ξέρει τι θέλει να κάνει, πρέπει να κόψει τα μαλλιά του. Πλησιάζει την λιμουζίνα του και μαθαίνει πως το κέντρο είναι κλειστό, ο Πρόεδρος έχει έρθει, υπάρχει μια κηδεία ενός γνωστού προσώπου, η πόλη είναι αδιάβατη. Παρ’ όλα αυτά αυτός θέλει να κόψει τα μαλλιά του στην άλλη άκρη της πόλης κι έτσι θα αρχίσει ένα ταξίδι, που θα τον φέρει στην καταστροφή. Τον βλέπουμε να συνομιλεί με τους υπαλλήλους του που επιβιβάζονται κι έπειτα αποβιβάζονται, να περνά μέσα από μια διαδήλωση, να επιμένει να ποντάρει στο γιεν ενώ αυτό όλο ανεβαίνει, να τα έχει όλα, να πηδάει γυναίκες, να αγαπάει γυναίκες, να μην έχει τίποτα, να καταστρέφεται. Κορυφαία είναι η σεξουαλική σκηνή του βιβλίου που δεν θα σας την περιγράψω γιατί θα ήταν απίστευτο spoiler.

Ο DeLillo όλο και περισσότερο επιβεβαιώνει για μένα πως είναι από τους μεγαλύτερους αμερικάνους συγγραφείς της γενιάς του. Δεν έχω διαβάσει πολλά βιβλία του- τρία με αυτό- και είναι πολυγραφότατος, όμως αυτή η καθαρότητα στη γραφή, η αίσθηση πληρότητας όταν τελειώνεις το βιβλίο μοιάζει λιγάκι με την κάθαρση της αρχαίας τραγωδίας. Μιας τραγωδίας ολωσδιόλου σύγχρονης, εντελώς πραγματικής, που μιλά για όλα αυτά που αφορούν τη ζωή μας.

«Cosmopolis”, Don DeLillo, εκδ. Picador, 2003, σελ.209

Y.Γ. Δε θέλω καν να σχολιάσω τον πρωταγωνιστή που διάλεξε για την ταινία ο Cronenberg. Υπάρχει όμως μια περίπτωση να τη δω. 

Οι κουλτουριάρηδες και οι άλλοι

Η «κουλτούρα» είναι στην Ελλάδα μια έννοια παρεξηγημένη. Δυο κατηγορίες την κακοποιούν, οι κουλτουριάρηδες και οι άλλοι. Οι μεν την οικειοποιούνται σαν οικοσκευή, έχουν μονάχα εκείνοι το κρυφό χάρισμα να τη γνωρίζουν, κλείνονται ο ένας μέσα στον άλλο σα σε στρείδι, γίνονται κάστα αφόρητα σνομπ και σκωπτική, κι έπειτα χάνουν αυτό που απαιτεί η ίδια η κουλτούρα, την ικανότητα να αναγνωρίσουν το νέο και καινοτόμο και να το εντάξουν στο παλιό. Οι δε κάθονται απέξω και γελούν, χαρούμενοι μες στην άγνοια και την αδιαφορία τους∙ δεν είναι απλό πράγμα να νιώθεις ξεκομμένος, πολιτισμικά απαίδευτος και για αυτό οι περισσότεροι αντιδρούμε σπασμωδικά, αυτό που δεν καταλαβαίνουμε το γελοιοποιούμε. Βαριέμαι και τις δυο κατηγορίες. Ή μάλλον τους πρώτους τους βαριέμαι, τους δεύτερους τους φοβάμαι λιγουλάκι γιατί είναι πιο πολλοί και διαμορφώνουν μια κατάσταση που επιτάσσει να θεωρείται της μοδός η κάθε σκυλού, αλλά να είναι ξεπερασμένοι ο Καζαντζάκης και ο Ντοστογιέφσκι.

Διάβαζα από μικρή πολύ, τότε έβλεπα και θέατρο αρκετό και σινεμά, κι όμως ποτέ δε θέλησα να ενταχθώ σε μια κουλτουριάρικη παρέα, σχεδόν κανένας από τους κολλητούς μου δε διαβάζει∙ δεν αποτελεί η τέχνη κριτήριο φιλικό. Οι άνθρωποι που διαβάζουν πολλά τείνουν να είναι πιο ανοιχτόμυαλοι, λέει η λογική. Στην πράξη αυτό πολλές φορές το είδα να καταργείται, εξαρτάται από το τί διαβάζεις και γιατί, κυρίως από το ποιός είσαι. Αρνούμαι να καταπιεστώ και να δω τέχνη εκεί που το συναίσθημά μου αποκοιμιέται, όμως το ίδιο έντονα νιώθω για αυτούς που χλευάζουν γιατί δεν προσπαθούν. Η τέχνη, η όποια τέχνη, απαιτεί λίγη παιδεία, αγάπη και όρεξη να ασχοληθείς, κέφι. Δεν αρκεί να μπορείς να μιλήσεις για ένα βιβλίο που δεν έχεις διαβάσει σα να το είχες, σε κύκλους κοσμικούς, μάλλον πρέπει να στρωθείς και να αρχίσεις την ανάγνωση. Κι αυτό ακόμα δε σε καθιστά «καλύτερο άνθρωπο», «ανώτερο απέναντι στους αδαείς», έτοιμο με το φουλάρι στο λαιμό να κατακτήσεις τα λογοτεχνικά σαλόνια (τα ποιά;), κάποτε σε κάνει γραφικό.

Τη φιλαναγνωσία μου αναγκάστηκα κάποιες φορές να την κρύψω- στο σχολείο, σε παρέες, στη δουλειά. Άλλες τόσες συγκρατήθηκα για να μην μπω σε συζητήσεις περιεχομένου φιλολογικού, να μην πω έχω διαβάσει τον τάδε ή τον δείνα χωρίς να το έχω κάνει, υπό το ολίγον τι ειρωνικό βλέμμα ενός γνώστη. Τούτο το τελευταίο μου συνέβη ομολογουμένως περισσότερο με το θέατρο και το σινεμά, στο βιβλίο τα πράγματα είναι πιο αχανή και δικαιούσαι λίγη άγνοια. Όμως ακόμα κι έτσι, δε βρίσκω κανέναν απολύτως λόγο να το κάνω, αν κάτι είναι αναζωογονητικό στην κουβέντα για τη λογοτεχνία είναι η ανακάλυψη του νέου, του παλιού που ήτανε χαμένο, του αριστουργήματος που κρυβόταν στη γωνία. Εξάλλου η μεγαλύτερη απώλεια που θα είχα από την προσποίηση θα ήταν πως δε θα μπορούσα κάποτε να κοκορευτώ πως «επιτέλους το διάβασα» (οποιαδήποτε ομοιότητα με τον «Οδυσσέα» ή το «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας» κρίνεται εντελώς τυχαία και παραπλανητική)

Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό bookstand, που αξίζει τον κόπο να τσεκάρετε κάθε Τρίτη....  

"camera obscura", Σταμάτης Λαδικός

Τα δυο αρχικά διηγήματα της συλλογής διηγημάτων του Σταμάτη Λαδικού “camera obscura” μου φάνηκαν τυπικά για ιστορίες τρόμου, σα να είχα κάπου ξανακούσει την πλοκή. Όμως όσο οι ιστορίες διαδέχονταν η μια την άλλη μπήκα στο πνεύμα της γραφής του και μου άρεσε όλο και περισσότερο. Αυτά που ξεχώρισα έχω την αίσθηση πως ήταν αυτά που δεν στόχευαν αμιγώς στο να δημιουργήσουν εφιάλτες, αλλά στη διαστροφή της ίδιας της πλοκής.

Τα αγαπημένα μου είναι:

«Το Όνειρο του Κρόνου», όπου μια ομάδα φοιτητών φτιάχνει μια μηχανή που μπορεί να σε οδηγήσει μέσα σε έναν πίνακα σα να ήταν ζωντανός. Μόνο που μια τέτοια μάσκα σε συνδυασμό με τη φαντασία ενός καλλιτέχνη μπορεί να φέρει αναπάντεχα αποτελέσματα.

«Το Στοίχειωμα» που αδικείται από τον τίτλο του, γιατί αυτό το Κάτι που πλησιάζει το σπίτι κι «έχει τόση αγάπη να δώσει, τόση να πάρει» δεν είναι ένα κοινό φάντασμα του συρμού αλλά κάτι πιο ύπουλο

και το «Vice Versa» όπου παρακολουθούμε δυο ιστορίες, δυο διαφορετικές αγριότητες σε δυο πολέμους, το 1943 στον 2^ο Παγκόσμιο και το 1991 στην Γιουγκοσλαβία σχεδόν πλάνο πλάνο.

Η γραφή του Σταμάτη Λαδικού δεν έχει πουθενά αμηχανίες, τα χάσματα στην πλοκή μάλλον προσθέτουν παρά αφαιρούν στη γοητεία της κι εγώ προσωπικά πιστεύω πως θα αδικηθεί αν μείνει φανατικά στην κατηγορία τρόμου. Κάποια από τα διηγήματά του είχαν κι άλλα να πουν, ίσως εμπεριείχαν και το σπέρμα για μια μεγαλύτερη ιστορία.  

"camera obscura", Σταμάτης Λαδικός, εκδ. Momentum, 2012, σελ.180

Υ.Γ. Το εξώφυλλο δεν μου άρεσε.