"Ο Γάτος" , Georges Simenon

Αυτό που εντυπωσιάζει στον «Γάτο» του Ζωρζ Σιμενόν είναι η απλότητα της φόρμας, η απογύμνωση της ιστορίας από καθετί περιττό, η καθαρότητα με την οποία αντιμετωπίζονται οι δυο κεντρικοί χαρακτήρες. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η ιστορία να ξεπηδά με όλη της τη δύναμη, να σε σπρώχνει να καταλάβεις την ιδιότυπη ικανότητα του ανθρώπινου είδους για ρουτίνα, δυστυχία και ευτυχία.

            Δυο εξηντάρηδες, ένας συνταξιούχος, χήρος εργοδηγός και μια χήρα, πάλαι ποτέ κόρη βιομηχάνου μπισκοτοποιίας παντρεύονται, σχεδόν χωρίς καλά να ξέρουν ο ένας τον άλλον. Η συμβίωση τους, δύσκολη από την αρχή, γίνεται αφόρητη όταν ο ένας υποπτεύεται τον άλλο πως σκότωσε το αγαπημένο του κατοικίδιο, ένα γάτο και έναν παπαγάλο. Παύουν να μιλούν μεταξύ τους, επικοινωνούν μόνον με κακόβουλα σημειώματα, κάθε πρωί ακολουθούν ο ένας τον άλλο στα μαγαζιά, ψωνίζουν χώρια, καθαρίζουν χώρια, τρώνε χώρια, αλλά κατασκοπεύουν ο ένας τον άλλο ακατάπαυστα, ζουν παράλληλα μέσα στο ίδιο σπίτι. Κι όμως αυτό είναι η ζωή τους και δεν θέλουν να αλλάξει.

            Χαίρομαι πολύ που διάβασα αυτό το καλαίσθητο μικρό βιβλιαράκι, είναι ένας θρίαμβος εμβάθυνσης, με μικρές ανεπαίσθητες λεπτομέρειες, εν ολίγοις ένα κομψοτέχνημα. 

 Υ.Γ. Η ανάρτηση του ναυτίλου είναι που με οδήγησε στην αγορά του βιβλίου.

"Δουβλινιάδα", Enrique Vila-Matas

Αν κάτι μόνο έπρεπε να σχολιάσω για τη «Δουβλινιάδα» του Ενρίκε Βίλα Μάτας θα ήταν αυτή η φράση «Με έκανε να θέλω να ξαναδιαβάσω τον Οδυσσέα». Κι αυτό δεν είναι μικρό επίτευγμα γιατί δεν συγκαταλέγομαι σε αυτούς που εκστασιάστηκαν. Ίσως βέβαια η απόσταση που με χωρίζει από κείνη την πρώτη ανάγνωση, κοντά μια δεκαετία, και τα βιβλία που χώρεσαν σε αυτό το χρονικό διάστημα, να έχουν το λόγο τους κι αυτή τη φορά να κατορθώσω να δω την σημαντικότητα του επιτεύγματος του Τζόυς.

Στο βιβλίο του Μάτας, τώρα. Πρόκειται, όπως σε όλα τα βιβλία που Ισπανού που έχω διαβάσει, για έναν ύμνο στη λογοτεχνία, στη γραφή και στην ανάγνωση. Ο συγγραφέας πραγματεύεται κι εδώ αυτό που ξέρει πολύ καλά, τον φόβο για το τέλος της λογοτεχνίας, της ζωή και του κόσμου. Σπάνια υπογραμμίζω σε βιβλία, όμως εδώ το έκανα με δυο φράσεις. Αυτή, ως αρχή του δεύτερου κεφαλαίου:

 «Αν μια μέρα, όμως, έβρισκε αυτόν τον πολυπόθητο συγγραφέα, αυτό το φάντασμα, αυτό το αερικό, δύσκολα ο άνθρωπος αυτός θα έλεγε καλύτερα αυτό που έχουν ήδη πει τόσοι άλλοι για το χάσμα που χωρίζει τις προσδοκίες της νιότης και την πραγματικότητα της ωριμότητας, αυτό που έχουν πει τόσοι άλλοι για την απατηλή φύση των επιλογών μας, για την απογοήτευση που έρχεται όταν προσπαθούμε να πετύχουμε πράγματα, για το παρόν ως κάτι εύθραυστο και το μέλλον ως επικράτεια του γήρατος και του θανάτου.»

  Και τούτη που επανέρχεται στο κείμενο συχνά πυκνά:

  «η ζωή είναι μια διαδικασία κατεδάφισης»

            Ίσως γιατί χωρίς καν να το καταλάβω έπαψα κι εγώ πια να είμαι τόσο νέα, η υπαρξιακή αγωνία του εκδότη Ρίβα που βγήκε στη σύνταξη έχοντας πίσω του έναν αξιοπρεπή κατάλογο βιβλίων της παγκόσμιας λογοτεχνίας αλλά χωρίς να καταφέρει να ανακαλύψει εκείνη την ιδιοφυία που θα έκανε τη διαφορά στους καιρούς μας, αυτού του ανθρώπου που στον απολογισμό τους βρίσκει μόνο σπαράγματα λογοτεχνίας αλλά δεν μπορεί να δει τα συντρίμμια του εαυτού του, με τάραξε. Η ιδέα της επίσκεψης στο Δουβλίνο στην Bloomsday και της κηδείας της εποχής του Γουτεμβέργιου, που στην αρχή με ξένισε, μετά μου φάνηκε απολύτως ταιριαστή, και το όλο εγχείρημα μου άφησε γεύση πρωτότυπου αριστουργήματος. Γιατί ο Βίλα Μάτας μπορεί να μην λειτουργεί  με την εκρηκτική ευφυΐα του συγγραφέα που κάτι παραπάνω θα είχε να πει από τον προηγούμενο για τη ζωή και το θάνατο, αλλά τα καταφέρνει με τη φιλόπονη έρευνα ενός ανθρώπου που πραγματικά αγαπά την ανάγνωση.

"Δουβλινιάδα", Enrique Vila-Matas, μετ. Ναννά Παπανικολάου, εκδ. Καστανιώτη, 2011, σελ. 308

Βαθμολογώντας τα βιβλία που διάβασα το 2011

•  "Κάιν",  Ζοζέ Σαραμάγκου   8/10 

• "Η χρονιά της πλημμύρας", Μάργκαρετ Άτγουντ  7.5/10

•  "Beloved", Tony Morisson  9/10

• "Ο Τριστάνο πεθαίνει", Αντόνιο Ταμπούκι 8,5/10

• "Πρέπει να μιλήσουμε για τον Κέβιν", Λάιονελ Σράιβερ 7/10

• "Divisadero", Μάικλ Ονταατζε 7/10

• "God is dead", Ron Currie 8/10

• "1.000.000 στιγμές", Μιχάλης Φουντουκλής 5/10

• "Η μητέρα του σκύλου", Παύλος Μάτεσις 9,5/10

• "Greek psycho", Νίκος Βλαντής 5/10

• "Η σύντομη θαυμαστή ζωή του Όσκαρ Γουάο", Ντίαζ Τζούνο 9,5/10

• "Ο Πόλεμος της Συντέλειας του Κόσμου", Μάριο Βάργκας Λιόσα 10/10

• "Το παλιό σχολείο", Τομπάιας Γούλφ 6/10

• "The French Lieutenant's wife", John Fowles 7/10

• "Beyond lies the wub", Philip K. Dick 5/10

• "The Master and Margarita", Mikhail Bulgakov 10/10

• "Κυριακή", Αλέξης Σταμάτης 7/10

• The book of illusions", Paul Auster 8,5/10

• "Ταξίδι στην άκρη της νύχτας", Σελίν 10/10

• "Freedom", Jonathan Franzen 8/10

• "Solar", Ian McEwan 6/10

• "Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά ", Τζόναθαν Σάφραν Φόερ 9,5/10

• "Το Μπουντουάρ του Ναδίρ", Ιωάννα Μπουραζοπούλου 7/10

• "Η χρονιά της ερήμου". Πέδρο Μαιράλ 8,5/10

• "Έμφυτο ελάττωμα", Τόμας Πίντσον 8,5/10

• "Sputnik Caledonia", Άντριου Κρούμυ 8,5/10

• "η Τζούλιετ γυμνή", Νικ Χόρνμπυ 8/10

• "Χιόνι",  Ορχάν Παμούκ 9,5/10

• "Φετίχ", Βαγγέλης Μπέκας 7/10

• "Για μια χούφτα βινύλια", Χίλντα Παπαδημητρίου 8,5/10

• " Χήρα για ένα χρόνο", Τζόν Ιρβινγκ 9/10

• "Οι δρόμοι του δολοφόνου". Τζέιμς Έλροι 6/10

• "Δουβλινιάδα", Ερνέστο Βίλα Μάτας, προσεχώς..... 

    Και νικητής είναι με διαφορά ο Σελίν,  "Ταξίδι στην άκρη της νύχτας".

Βιβλιοπροτάσεις "Ο Άρχοντας των δαχτυλιδιών", J.R.R Tolkien

            Είμαι σίγουρη πως η επιλογή του «Άρχοντα» θα ξενίσει πολλούς από τους σταθερούς θαμώνες αυτού του μπλογκ. Ναι, δεν πρόκειται για έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας που πάει την τέχνη ένα βήμα πιο πέρα κι ο όγκος του είναι απαγορευτικός για να «περάσεις καλά ένα απόγευμα» -μάλλον «για να περάσεις καλά ένα μήνα», είναι. Από την άλλη τούτο το ιστολόγιο δεν ειδικεύεται στην λογοτεχνία του φανταστικού – μπορεί να έχω διαβάσει τρεις φορές το βιβλίο, και στα αγγλικά και στα ελληνικά, αλλά ειδικός δεν είμαι- και υπάρχει μια ολόκληρη επιστήμη γύρω από τις λεπτομέρειές του. Γιατί λοιπόν προτείνω τον «Άρχοντα». Για τον απλούστατο λόγο πως όποιος δεν τον έχει διαβάσει χάνει μια ολόκληρη εμπειρία.

            «Ο Άρχοντας των δαχτυλιδιών» είναι μια εποποιία, ένα σύμπαν τόσο καλοκαμωμένο και ολοκληρωμένο που θέλει τουλάχιστον μια ζωή για να το κατανοήσεις- τόση περίπου πήρε και στον Τόλκιν. Πίσω λοιπόν από αυτήν την επίδειξη φαντασίας υπάρχουν χαρακτήρες και πλοκή, και Ιστορία. Το κάθε φανταστικό ον είναι εκεί για να σε οδηγήσει κάπου, όχι απλά γιατί φαντάζει όμορφο. Αυτή είναι η διαφορά αυτού του μαγικού σύμπαντος από τόσα άλλα, ο Τόλκιν είναι εκτός από εξαιρετικός παραμυθάς και καλός λογοτέχνης.

            Λίγα λόγια για την πλοκή δεν θα σας γράψω, θα έπαιρνε ώρα κι ίσως να είχε και μια μιζέρια η περίληψη σα να μετατρέπεις κάτι μεγαλειώδες σε μικρό και μεμψίμοιρο. Ούτε λίγα λόγια για τις ταινίες υπάρχουν, για μένα ήταν πολύ κατώτερες του βιβλίου, προσηλωμένες στις λεπτομέρειες που αφορούν τον φανατικό οπαδό, ανίκανες να πιάσουν τη γενική εικόνα και σε τελική ανάλυση ακατανόητες σε αυτούς που δεν είχαν διαβάσει το βιβλίο.

            Είναι γοητευτικό πράγμα ο κόσμος των Χόμπιτ και των Ξωτικών. Δεν καταλαβαίνω την εξειδίκευση και τη μανία, την κουλτούρα που έχει στηθεί γύρω τους αλλά μάλλον κάποια στιγμή στη ζωή μου θα κάνω και τέταρτη ανάγνωση του Άρχοντα. Και πέμπτη και έκτη.

Υ.Γ. Τα άλλα βιβλία του Τόλκιν τα έχω διαβάσει αλλά δεν μου άφησαν καμία γεύση, τίποτα σημαντικό που να έχω να πω, είναι σχεδόν σα να σε περιγελάνε, περιστρέφονται γύρω από τον Άρχοντα, αλλά δεν είναι αυτός.

   

"Οι Δρόμοι του Δολοφόνου", James Ellroy

Κάποτε διαβάζοντας Τζέιμς Έλροι, ενθουσιαζόμουν. Αυτά προ δεκαετίας, γιατί μάλλον τώρα πια μεσολάβησαν πολλά αναγνώσματα και βρήκα το «Οι Δρόμοι του Δολοφόνου» κάπως μονότονα φορτωμένα φόνους.

Ο Μάρτιν Πλάνκετ είναι ένας σήριαλ κίλλερ που αρέσκεται να κάνει ακριβώς αυτό, να σκοτώνει. Τριγυρνά τη μισή Αμερική και παντού αφήνει θύματα, άλλοτε λόγω σεξουαλικής λαγνείας, άλλοτε για ληστεία, πιο συχνά απλά γιατί είναι γεννημένος φονιάς. Το ενδιαφέρον είναι η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μιας και ο Πλάνκετ γράφει τα απομνημονεύματά του στη φυλακή, τα αποκόμματα από τις εφημερίδες και οι αναφορές του αστυνόμου διώκτη που εναλλάσσονται. Η πλοκή μού φάνηκε όμως κάπως μονομερής (όλο φόνοι, φόνοι, φόνοι, τους βαρέθηκα) και σε κάποια κομμάτια η ιστορία της παιδικής ηλικίας του δολοφόνου μας κάπως απλοϊκή.

            Φυσικά πρόκειται για ένα βιβλίο που διαβάζεται εύκολα από θιασώτες των αστυνομικών σαν την αφεντιά μου, αλλά δύσκολα θα μείνει στη μνήμη. Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος κοιτάζοντας το μετά από μερικά χρόνια να αναρωτιέμαι, «Τώρα αυτό εγώ το έχω διαβάσει, δεν το έχω διαβάσει….»

Την τιμή μου έδωσαν ελληνική....

Τον τελευταίο καιρό έχει ανάψει η διαδικτυακή συζήτηση για την τιμή του βιβλίου. (Σχετικά δείτε εδώ και εδώ και εδώ) Αν και την παρακολουθώ, ως τώρα δε συμμετείχα. Κι αυτό γιατί μέχρι σήμερα πίστευα πως το βιβλίο είναι ακριβό σπορ μόνο για καταναλωτές σαν κι εμένα, βαρέων βαρών, που ένα σημαντικό κομμάτι του μηνιαίου προϋπολογισμού τους για προσωπικά έξοδα πάει στα βιβλιοπωλεία. Θεωρούσα, με δεδομένα ίσως μιας άλλης ζωής, πως ο περιστασιακός «χρήστης» που αγοράζει ένα βιβλίο τη χρονιά για δώρο στη μαμά του τα Χριστούγεννα, δεν έχει κανένα λόγο να νοιάζεται. Προφανώς, αν κρίνω από την αθρόα συμμετοχή στην κουβέντα έκανα λάθος.

Λοιπόν, κατανοώ, εν αντιθέσει με πολλούς, τη θέση εκδοτών και βιβλιοπωλών για το «μικρό» της ελληνικής αγοράς, κυρίως γιατί είμαι έμπορος που αντιμετωπίζει παρόμοιες δυσκολίες, σε άλλον κλάδο βέβαια. Και η εύκολη λύση είναι να φωνάξει κανείς «Αισχροκέρδεια, αισχροκέρδεια» και να τελειώνει με την υπόθεση αβασάνιστα. Επίσης τη σύγκριση με το ηλεκτρονικό κατάστημα, που πιθανώς σε κάποια προϊόντα κράχτη έχει υπερβολικά χαμηλή τιμή γιατί προσδοκά να κυριαρχήσει στην Παγκόσμια αγορά τη θεωρώ εν πολλοίς άδική για τον μέσο έλληνα βιβλιοπώλη. Γιατί αν δούμε την τιμή του Amazon για απλά paperbacks δεν έχει και πολύ μεγάλη διαφορά από την τιμή της Πολιτείας για την αντίστοιχη έκδοση. Δείτε εδώ για την τιμή για το Gravity's rainbow του T. Pynchon και εδώ την αντίστοιχη της Πολιτείας, ας πούμε. 

Από την άλλη, 19,90 για έργο έλληνα συγγραφέα (πχ δείτε εδώ) σημαίνει δυο πράγματα, πρώτον πως ο οίκος δεν σέβεται τον συγγραφέα  και τους αναγνώστες του και δεύτερον πως κάτι βρωμάει φρικτά στην εκδοτική αγορά. Δεν μπορώ να δεχτώ πως η εκτύπωση, έστω κι ενός μικρού τιράζ, δικαιολογεί την τιμή αυτή. Δεν μπορώ να κατανοήσω γιατί δεν με σέβονται εμένα που αποτελώ την κύρια πηγή εσόδων τους, που «καταναλώνω» κοντά δέκα βιβλία το δίμηνο, που δεν μπορώ να αντέξω τη μηνιαία οικονομική αιμορραγία.

Φέτος τις γιορτές θα σας έλεγα να αγοράσετε βιβλία. Το βιβλίο είναι ακόμα σχετικά φτηνό δώρο. Ως είδος καθημερινής, πρώτης ανάγκης είναι δυσβάσταχτο.