«Η λέσχη των νέων πιανιστών», Ketil Bjornstad

Εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο και αφηγηματικά αρτιότατο, «Η λέσχη των νέων πιανιστών», ήταν ό,τι ακριβώς χρειαζόμουν για να ξεμπλοκάρω αναγνωστικά, να βυθιστώ σε μια πλοκή, να ταυτιστώ με τον ήρωα και να ρουφήξω το βιβλίο.

Το μυθιστόρημα του Νορβηγού Ketil Bjornstad (που αρνούμαι να προφέρω το όνομά του) είναι γεμάτο μουσικές, ακολουθεί τον ήρωά του σε μια δύσκολη αλλά όχι παραδόξως σκοτεινή εποχή. Ο νεαρός Άξελ, που μόλις έχασε την μητέρα του σε ένα ατύχημα που δεν ήταν ακριβώς ατύχημα, αποφασίζει να παρατήσει το σχολείο και να αφοσιωθεί ψυχή τε και σώματι στις σπουδές του πιάνου. Είναι ένα σπουδαίο ταλέντο, έχει στόχο, όμως τα πράγματα δεν του έρχονται όπως τα υπολογίζει. Ίσως τελικά να μην είναι ο καλύτερος της γενιάς του.

Ο πατέρας και η αδελφή του Κατρίνε δυσκολεύονται κι αυτοί να τα βγάλουν πέρα με τον θάνατο της μάνας, που μοιάζει να επέλεξε την εύκολη λύση∙ την έξοδο. Οι νεαροί που πλαισιώνουν τον Άξελ είναι οι ανταγωνιστές του στο σκληρό παιχνίδι της επιβίωση στον κόσμο των σολίστ, η Ρεμπέκα, η Μαργκρέτε Ιρένε, ο Φέρντιναντ, πιανίστες που περιμένουν να μπουν στον διαγωνισμό και να γίνουν οι πρώτοι, να κερδίσουν. Όμως για τον Άξελ σημασία δεν έχει παρά μόνο ένα άτομο, η Άνια Σκουγκ, που την βλέπει κάθε μέρα καθώς πηγαίνει στο ιδιωτικό της σχολείο.

Η μουσική παίζει τον πρωταρχικό ρόλο εδώ, είναι ένα βιβλίο που δεν μπορείς παρά να το διαβάσεις ακούγοντας. Όμως η ιστορία είναι εξίσου σημαντική. Δεν είναι εύκολο να γράφει κανείς για την ψυχοσύνθεση των εφήβων, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για εφήβους σαν κι αυτούς, συνέχεια στην πίεση, δίχως να τους επιτρέπεται ούτε ένα στραβοπάτημα. 

Η σεξουαλική αφύπνιση του Άξελ, η προσπάθειά του να διαχωρίσει τον έρωτα και την εμμονή του για την Άνια Σκουγκ από την εντελώς γήινη ευχαρίστηση του σεξ που νιώθει με την απωθητική κατά τα άλλα Μαργκρέτε Ιρένε είναι το άλλο κομμάτι του βιβλίου. Ενώ, το να παρακολουθεί κανείς την Άνια, από μακριά, να μην αντέχει και να σταματά να τρώει, είναι ιδιαίτερα επίπονο.

Η μετάφραση είναι από τα Νοβηγικά, η έκδοση  καλαίσθητη κι ο Μπγιόρνσταντ γράφει τελικά έτσι όπως θα έπρεπε να γράφουμε όλοι, απλά, κατανοητά και με συναίσθημα.

«Η λέσχη των νέων πιανιστών», Κετίλ Μπγιόρνσταντ, μετ΄Γιούλικα Σαμαρά, εκδ. Πόλις, σελ. 444, 2009 

And the Nobel goes to Patrick Modiano

Ο Πατρίκ Μοντιανό γεννήθηκε το 1945 στο Boulogne-Billancourt. Από το 1967 ασχολείται επαγγελματικά με το γράψιμο. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους συγγραφείς. Έχει τιμηθεί με το μεγάλο βραβείο μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1972, με το βραβείο Goncourt το 1976, με το βραβείο του Ιδρύματος Pierre de Monaco το 1984 και με το μεγάλο βραβείο λογοτεχνίας Paul Morand, για το σύνολο του έργου του, το 2000. Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του: "Οδός σκοτεινών μαγαζιών" (Κέδρος), "Κυριακές του Αυγούστου" (Καστανιώτης), "Ντόρα Μπρούντερ" (Πατάκης), "Η χαμένη γειτονιά" (Χατζηνικολή), "Άνθη ερειπίων" (Οδυσσέας) και "Το άρωμα της Υβόννης" (Λιβάνης). Έχει γράψει το σενάριο για την ταινία του Λουί Μαλ "Lacombe Lucien". Άλλα έργα του: "La place de l' etoile", "Livret de famille", "Une jeunesse", "De si braves garcons", "Vestiaire de l' enfance", "Voyage de noces", "Un cirque passe", "Du plus loin de l' oubli", "Des inconnues", "Paris tendresse".

(2013)	Η μικρή Μπιζού, Πόλις
(2008)	Στο café της χαμένης νιότης, Πόλις
(2005)	Νυχτερινό ατύχημα, Πόλις
(2004)	Ήταν όλοι τους τόσο καλά παιδιά..., Πόλις
(1999)	Ντόρα Μπρούντερ, Εκδόσεις Πατάκη
(1996)	Κυριακές του Αυγούστου, Εκδόσεις Καστανιώτη
(1995)	Το άρωμα της Υβόννης, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη
(1992)	Άνθη ερειπίων, Οδυσσέας
(1988)	Οδός σκοτεινών μαγαζιών, Κέδρος
(1987)	Η χαμένη γειτονιά, Χατζηνικολή [Πηγή: http://www.biblionet.gr/author/8546/Modiano,_Patrick]

«Λίλιθ. Από γράμμα σε γράμμα», Ελένη Γκίκα

Με την Ελένη Γκίκα μας συνδέουν ένα σωρό εκλεκτικές συγγένειες, με πρώτη πρώτη αυτή της εμμονής με την ανάγνωση, της ακατάσχετης πολυφαγίας βιβλίων, της ανικανότητάς ίσως να υπάρξουμε δίχως ένα βιβλίο στο προσκεφάλι μας. Με τούτο το μυθιστόρημα ανακαλύψαμε πως μας συνδέει κι η Λίλιθ, η μαύρη πλευρά του φεγγαριού, η γυναίκα που στάθηκε ίσα πλάι στον Αδάμ, μέχρι να την κερδίσει ο σατανάς και να αντικατασταθεί από την πειθήνια Εύα, την φτιαγμένη από τα πλευρά του.

Η Λίλιθ, η ηρωίδα τούτου του βιβλίου που είναι και δεν είναι η συγγραφέας του, η γυναίκα που καθορίστηκε από το όνομα που διάλεξε η μητέρα της για αυτήν, είναι μια αρχαιολόγος που δέχεται να γράψει ένα βιβλίο, πρώτη φορά ερωτικό, μετά από πίεση του εκδότη της. Βασιζόμενη σε ένα πακέτο ερωτικές επιστολές που βρήκε σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο (αληθινές επιστολές μας λέει η συγγραφέας) και στηριζόμενη πάνω στα διαβάσματά της, το μόνο αληθινό αποκούμπι, θα ψάξει να γράψει μια ιστορία έρωτα, να νιώσει, αυτό που ένιωσε η γυναίκα που έγραφε τα γράμματα, να υπάρξει αυτή, μέσα από τα κείμενα των άλλων.

                                                           Γράμμα 21

Χρόνο με τον χρόνο, μέρα με τη μέρα, γνωρίζοντας τον κόσμο γύρω μου, χίλια μηνύματα. Θολά, απροσδιόριστα, μα πολλές φορές ξεκάθαρα, μου μιλούν για ένα αστέρι που καθοδηγεί το διάβα μας.

Είναι μοίρα, είναι τα παιχνίδια της ζωής, είναι το πεπρωμένο, δεν ξέρω… Αυτό που ξέρω είναι ότι η παρουσία σου είναι αισθητή σε κάθε σημαντικό γεγονός της ζωής μου που πρέπει να πάρω κάποιες αποφάσει. Εκείνες τις στιγμές τα λόγια σου και η μορφή σου κυριαρχούν στη σκέψη μου και καθορίζουν τις ενέργειες μου.

Η σχέση που έχει αναπτυχθεί ανάμεσά μας θέλω να παραμείνει ερωτικά πλατωνική, να μην αλλοιωθεί και φθαρεί από τίποτε, να μην μπει ανάμεσά μας ο σεξουαλικός ή ο οικονομικός παράγοντας γιατί τελικά αυτά αλλοιώνουν τις σχέσεις, τις φθείρουν και τις τελειώνουν. Η πίεση του χρόνου, τα προβλήματα της καθημερινότητας, οι υποχρεώσεις, αλλά και οι διαφορετικοί κόσμοι που ζούμε κάνουν την επαφή μας δύσκολη, όμως είσαι σημαντικός για μένα και υπάρχεις πάντα μέσα στη σκέψη μου, μην το ξεχνάς.

Το βιβλίο είναι ένα εξαιρετικό υβρίδιο, γυρίζοντας την κάθε του σελίδα δεν ξέρεις αν θα βρεις ένα κομμάτι της Λίλιθ, μια επιστολή, μια κριτική λογοτεχνίας ή ένα κομμάτι ενδιαφέροντος από τον τύπο. Όλα όσα απασχολούν την συγγραφέα, η λογοτεχνία, πρωτίστως, ο έρωτας, δευτερευόντως, τα παιδιά, οι σχέσεις μας με τη Μάνα, το πώς και γιατί είναι έτσι δομημένη η κοινωνία μας και πάνω από όλα η αγάπη υφαίνουν έναν ιστό γύρω από τον αναγνώστη που στο τέλος νιώθει πως βγήκε από μια βουτιά στην ανθρώπινη ψυχή διαφορετική από τις άλλες.

Αλήθεια, μαμά, γιατί εσύ δεν έκανες άλλα παιδιά;

Κι εγώ; Γιατί δεν έτυχε ποτέ να γεννήσω; Τυχαίνει αυτό;

Κι είναι επειδή το επιθυμώ, ή δεν το επιθυμώ;

Και εγώ γιατί δεν το επιθυμώ; Ή μήπως όχι;

Το μυθιστόρημα, πέρα από ένα βιβλίο reference για κριτικές της Ελένης, έχει ενδιάμεσα κομμάτια εξαιρετικά λυρικά, που λειτουργούν, πέρα από τα ίδια τα ποιήματα, περίπου ως ποίηση. Σου ζητούν να αγαπήσεις την ομορφιά τους και να νιώσεις το ανείπωτο.

Για μένα πάντως το βασικό ατού του βιβλίου είναι η όρεξη που ανοίγει στον βιβλιόφιλο να διαβάσει κι άλλο, κι άλλο, να γνωρίσει κι έναν συγγραφέα ακόμα. Από τις σελίδες του βιβλίου περνούν δεκάδες άλλα βιβλία και συγγραφείς, ο Μπολάνιο, ο Κασάρες, ο Φλωμπέρ, η Καραπάνου, ο Ντοστογιέφκι, ο Ντάρελ, ο Ροθ, η Λαφορετ, ο Ζέμπαλντ, ο Λεμ, ο Πεσσόα, η Ντίκινσον, ο Σεμπρουν, ο Ταμπούκι, η Πρου, η Ογκάουα, ο Μουρακάμι, ο Κάφκα, ο Μακ Γιούαν, η Πλαθ, η Τόνι Μόρισσον και τόσοι τόσοι άλλοι. Στο τέλος είχα βγάλει τεφτέρι και σημείωνα.

Με πολλές αυτοβιογραφικές αναφορές, η «Λίλιθ. Από γράμμα σε γράμμα» είναι και δεν είναι ένα «γυναικείο βιβλίο». Ναι, η θεματολογία του αφορά τις γυναίκες, ναι, οι γυναίκες μπορούν να ταυτιστούν με την ιστορία, να την νιώσουν στο πετσί τους. Όμως τούτο το νέο είδος λογοτεχνίας που τείνει πια να καθιερώσει η Ελένη Γκίκα, έχει να πει πολλά σε κάθε χτυπημένο βιβλιόφιλο.

«Ο ιδανικός αναγνώστης είναι ένας σωρευτικός αναγνώστης∙ κάθε ανάγνωση ενός βιβλίου προσθέτει ένα νέο στρώμα ανάμνησης στην αφήγηση.

Κάθε ιδανικός αναγνώστης είναι ένας συνειρμικός αναγνώστης και διαβάζει λες και όλα τα βιβλία είναι το έργο ενός αγέραστου και εξαιρετικά παραγωγικού συγγραφέα.

                                                                                    Αλμπέρτο Μανγκέλ

«Λίλιθ. Από γράμμα σε γράμμα», Ελένη Γκίκα, εκδ. Καλέντης, 2014, σελ. 661

Υ.Γ. Την Κυριακή 12/10/2014 στις 2 μ.μ. θα μιλήσουμε για την Λίλιθ με την Ελένη Γκίκα στον www.amagiradio.com στα πλαίσια της εκπομπής ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ@amagi

Υ.Γ. 42 Την Τετάρτη 15/10/2014 θα ανακρίνω την Ελένη ζωντανά στο Booktalks στις 7:30 μ.μ.

Παρουσίαση στην Αθήνα "Κανείς δεν θέλει να πεθάνει".

Η προτελευταία παρουσίαση του "Κανείς δεν θέλει να πεθάνει" στην Αθήνα, σήμερα στο Revolt (Κωλέττη 25-27, Εξάρχεια). Θα ακολουθήσει μία ακόμα τον Νοέμβριο και μετά πάπαλα. Οπότε σπεύσατε :P

"Οικογενειακά μυστικά", Serge Tisseron

Κάνω σπάνια αναρτήσεις για βιβλία non-fiction- όχι γιατί δεν διαβάζω τέτοια, απλά γιατί νιώθω τελείως αναρμόδια να κρίνω. Μέχρι πριν από περίπου έναν χρόνο ο,τι δεν είχε την ετικέτα λογοτεχνία δεν περνούσε το κατώφλι του σπιτιού μου. Ίσως κάποια φιλοσοφικά κείμενα, και ως εκεί. Η βιβλιοθήκη μου έχει ποίηση, μυθιστορήματα και διηγήματα. Κυρίως.

Σήμερα όμως θα αποπειραθώ να σας μεταφέρω την εμπειρία μου με τα «Οικογενειακά Μυστικά», έτσι σαν άσκηση περισσότερο, σαν σκόρπια καταγραφή σκέψεων και όχι βέβαια σαν επιστημονική κριτική ενός εκλαϊκευμένου βιβλίου ψυχολογίας. Δεν έχω ούτε τα φόντα, ούτε και την όρεξη για αυτό.

Ο Serge Tisseron γνωστός ψυχαναλυτής στην Γαλλία από τότε που κατάφερε μελετώντας Τεν Τεν να αποκρυπτογραφήσει το μυστικό του πατέρα του δημιουργού του, Ερζέ, ασχολείται χρόνια με την παθολογία των μυστικών, που μένουν ανείπωτα και επηρεάζουν την επόμενη, ίσως και την μεθεπόμενη γενιά. Ένα μυστικό- μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, μια εγκατάλειψη, μια υιοθεσία, μια τραυματική εμπειρία βασανισμού, σεξουαλικής κακοποίησης- που μένει κρυμμένο, καθρεφτίζεται στην συμπεριφορά του γονιού που επηρεάζει την μετέπειτα ζωή και συμπεριφορά του παιδιού του, κι αυτό την συμπεριφορά του δικού του παιδιού.  Το παιδί, που δεν ξέρει το μυστικό, ούτε τη φύση του, ούτε μερικές φορές την ύπαρξή του, λαμβάνει σήματα ακόμα και από την έκφραση του προσώπου του γονιού κι έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος τραύματος.

Τα τραύματα που η πρώτη γενιά δεν έχει επεξεργαστεί σωστά ευθύνονται για τις ανοίκειες συμπεριφορές στις οποίες τα παιδιά είναι μάρτυρες ή από τις οποίες πλήττονται και τα ίδια χωρίς να τους δίνεται καμία εξήγηση. Δεν ξέρουν πώς να ερμηνεύσουν αυτό που αντιλαμβάνονται, ως εκ τούτου δεν κατορθώνουν να συσχετίσουν αυτό που βλέπουν και ακούν με όσα γνωρίζουν εκ των προτέρων για τον γονιό τους. Αντιδρούν λοιπόν αναπτύσσοντας χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και μοντέλα συμπεριφοράς που θα παραμείνουν, ακόμη κι αν οι ψυχικές κατασκευές που τα υποβαστάζουν ξεχαστούν στην συνέχεια. Μαθαίνουν κυρίως να λειτουργούν με διχασμένο ψυχισμό: από την μια οφείλουν να εντοπίσουν την ύπαρξη του Μυστικού με τέτοιο τρόπο ώστε να μην διακινδυνεύσουν να φέρουν τον γονιό τους αντιμέτωπο με κάτι που μοιάζει ότι θέλει να κρύψει∙ από την άλλη όμως, υποχρεώνονται να κάνουν σαν να μην έχουν δει και να μην έχουν ακούσει τίποτε.

Ο συγγραφέας έχει νηφαλιότητα στον τρόπο που αναλύει τα Οικογενειακά μυστικά, δεν διεκδικεί το αλάθητο του Ψυχολόγου, το κείμενο ρέει αβίαστα και δεν δημιουργεί σε καμία φάση απορίες και ερωτηματικά, πέρα από αυτά που εγείρονται από το περιεχόμενό του. Με λίγα λόγια, ακόμα κι εγώ η αδαής, το κατάλαβα.

Η χονδροειδής κατανόηση αυτών των μελετών, όπως ακριβώς και η βιαστική ανάγνωση των ερευνών των συστημικών, καταλήγει φυσικά σε κατάχρηση της θεωρίας. Η εξήγηση «επειδή ο παππούς σας(ή η γιαγιά σας) έκανε αυτό ή εκείνο», έγινε το δόγμα ορισμένων θεραπευτών. Όμοια με τον ήρωας του «Κατά φαντασίαν ασθενούς» του Μολιέρου, που επαναλαμβάνει αδιάκοπα «Ο πνεύμονας, σας λέω» για να εξηγήσει τα διάφορα και ποικίλα προβλήματα που βασανίζουν μια κοπέλα, έτσι κι αυτοί βάλθηκαν να επαναλαμβάνουν ασταμάτητα: «Ο πρόγονός σας, σας λέω».

Είχα καιρό να διαβάσω ολοκληρωμένο βιβλίο ψυχολογίας, αν και στο ίντερνετ τα άρθρα αυτά είναι που αναζητώ πρώτα. Ο Τισερόν κατάφερε να μου κρατήσει το ενδιαφέρον και να με κάνει να αναρωτηθώ «Βρε λες για όλα να φταίει ο παππούς που έφυγε με την καμπαρετζού;».

«Οικογενειακά μυστικά», Σερζ Τισερόν, μετ. Ματίνα Βασιλείου, εκδ. Άγρα, 2014, σελ.157 

Διαβάζοντας@amagi Κυριακή 5/10/2014 2-4μ.μ. με τον Αλέξη Δαμίγο

Διαβάζοντας@ amagi 2-4 μ.μ. σήμερα Κυριακή 5/10/2014 εκτάκτως χωρίς την Τίνα (μας) Μανδηλαρά αλλά με εκλεκτό καλεσμένο-συμπαρουσιαστή τον Αλέξη Δαμίγο, τον ιδρυτή του blog Ναυτίλος, τον άνθρωπο που έχει πάνω από 14.000 βιβλία, έναν από τους πιο "διαβασμένους" Έλληνες βιβλιόφιλους. Θα μιλήσουμε για σημαντικά βιβλία, για ενδιαφέρουσες εκδόσεις, για τον Τζόις, και τον Μπέρνχαρντ και τον Κορτάσαρ. Θα διαβάζουμε αποσπάσματα διαλεγμένα από τον Αλέξη και θα ακούσουμε φοβερές κινηματογραφικές μουσικές, κι αυτές επιλογή του καλεσμένου μας.

Κληρώνουμε 2 αντίτυπα του εμβληματικού έργου του Τσαρλς Ντίκενς, " Ο Ζοφερός Οίκος" ευγενική προσφορά των εκδόσεων Gutenberg. Για να πάρετε μέρος στην κλήρωση θα πρέπει να κάνετε like στο αντίστοιχο ποστ στο group της εκπομπής στο facebook.

Υ.Γ. 42 Για να ακούσετε την εκπομπή αρκεί να μπείτε στην σελίδα του σταθμού www.amagiradio.com , ενώ για ταμπλέτες, τηλέφωνα και άλλα συναφή κατεβάστε την εφαρμογή TuneIn Radio και βρείτε τον amagi.