Αυτό που σε εντυπωσιάζει όταν πιάνεις στα χέρια σου την Κεντρική Ευρώπη του Γουίλιαμ Τ. Βόλμαν είναι σίγουρα ο όγκος της- 885 σελίδες μεγάλου μεγέθους. Όμως όταν αρχίζει η ανάγνωση και συνειδητοποιείς πως αυτό δεν είναι ένα μυθιστόρημα όπως τα άλλα, πως διαφέρει ριζικά, από τη δομή και τη γλώσσα ως την ίδια την ιστορία, τότε ξεχνάς το μέγεθος.
Είναι φανερό από την αρχή πως όλα θα κινηθούν αποσπασματικά, πως η γραφή θα πηγαίνει από την μία ιστορία στην άλλη, από το ένα ύφος στο άλλο- κομμάτια μοιάζουν με ερωτικό διήγημα, αλλά με δοκίμιο, κάποια με σκηνές από ταινία. Κι όσο βυθίζεσαι σε αυτό το μεγαλειώδες βιβλίο, δεν μπορείς να πιστέψεις πως γράφτηκε μόλις το 2005. Μιλάμε για αριστούργημα.
Ο Γουίλιαμ Τ. Βόλμαν είναι Αμερικανός. Δεν είναι ένας τυχαίος Αμερικανός βεβαίως, έχει ταξιδέψει σε όλες τις εμπόλεμες ζώνες, έχει γράψει ένα εξάτομο έργο για τη βία. Αλλά πάνω από όλα είναι ένας εξαιρετικός αφηγητής, ένας άνθρωπος που ξέρει να χειρίζεται την Ιστορία και τις ιστορίες του. 37 αφηγηματικά νήματα πιάνει σε αυτό το βιβλίο- ποταμό. Κάποια αφορούν μόνο ένα μικρό μέρος, αλλά είναι κεντρικά, όπως αυτά με πρωταγωνιστή τον Σοστακόβιτς. Όλα πάντως εντάσσονται σε ένα μεγάλο πλαίσιο. Το μεγάλο πλαίσιο είναι ο παραλληλισμός Σταλινισμού-Ναζισμού. Επεισόδια από την σταλινική Ρωσία μπλέκονται με επεισόδια από την προ- και την χιτλερική Γερμανία. Η Αχμάτοβα και ο Σοστακόβιτς κυριαρχούν κι αυτοί. Η μια γιατί δεν ενέδωσε, ο άλλος γιατί αποφάσισε να ενδώσει. Ταυτόχρονα δυο προδότες στρατηγοί, ποιήτριες, εικαστικοί, μάρτυρες, ο έρωτας του Σοστακόβιτς για μια άλλη γυναίκα εκτός της δικιάς του, η γυναίκα του Στάλιν, όλα μαζί συνθέτουν ένα εντυπωσιακό σύνολο που σε βάζει να σκεφτείς. Γιατί ο Βόλμαν δεν γράφει Ιστορικό μυθιστόρημα μόνο, γράφει ένα μυθιστόρημα αφύπνισης. Θέτει ένα βασικό ηθικό δίλημμα: τι θα έκανες εσύ αν ήσουν εκεί; Μήπως είσαι ήδη εκεί και δεν κάνεις τίποτα; Και, μοιάζουν όλα τα απολυταρχικά καθεστώτα ασχέτως αρχικής ιδεολογίας;
Η Κεντρική Ευρώπη είναι ακραία γοητευτική. Η γλώσσα της είναι υπέροχη. Όσο διαβάζεις ακούγονται μες στο κεφάλι σου μουσικές και ποιήματα. Οι σκηνές σε παρασέρνουν- και οι ερωτικές. Κι έπειτα ξυπνάει η βία. Και σε καταβροχθίζει. Δεν έχω καμία αμφιβολία πως είναι ένα βιβλίο που στα χρόνια που θα έρθουν θα μείνει κλασικό. Για την ακρίβεια, πιστεύω με σιγουριά πως πρόκειται για ένα βιβλίο του Κανόνα.
Κατερίνα Μαλακατέ
«Κεντρική Ευρώπη», Γουίλιαμ Τ. Βόλμαν, μετ΄. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κέδρος 2011, σελ. 885.
Υ.Γ. 42 Μην τα ρωτάτε, η Κεντρική Ευρώπη είναι εξαντλημένη.
Υ.Γ. 42-42 To Central Europe δεν σημαίνει μόνο κεντρική αλλά και συγκεντρωτική Ευρώπη. Το λογοπαίγνιο αναπόφευκτα χάνεται στα Ελληνικά.
