"Ο Μεγάλος Υπηρέτης", Δημήτρης Σωτάκης

Έχω αδυναμία στη γραφή του Δημήτρη Σωτάκη, υποψιάζομαι πως έχω διαβάσει τα περισσότερα βιβλία του (μπορεί και όλα). Κάποια τα θεωρώ εκπληκτικά, όπως ας πούμε το "Θαύμα της αναπνοής", άλλα πιο συμβατικά, πάντως όλα είναι ιδανικά για να ξεμπλοκάρω αναγνωστικά. Έπιασα τον "Μεγάλο Υπηρέτη" σε μια εποχή μεγάλης αναγνωστική αφλογιστίας. Δεν είναι πως δεν διαβάζω, διαβάζω κάπως ανόρεκτα και άρρυθμα, χωρίς να μπορώ να βυθιστώ για ώρες στο βιβλίο. Ο "Υπηρέτης" είναι ένα άρτιο μυθιστόρημα, χωρίς πολλές εκπλήξεις ή ανοίγματα, μα το έκανε πάλι το θαύμα του, με οδήγησε σε μια σταθερή ρουτίνα ανάγνωσης. 

Όταν πεθαίνει ο ζάμπλουτος θείος του, ο ήρωας, που είναι κι αυτός πλούσιος, και ζει νοικιάζοντας διάφορα ακίνητα σε μεγάλες εταιρείες, προσλαμβάνει τον σχεδόν συνομήλικό του υπηρέτη του θείου, για δικό του υπηρέτη. Οι δυο άντρες έχουν πολλά κοινά, τόσο στο σουλούπι όσο και στην ηλικία. Ο Μάριος όμως μοιάζει τελείως άβγαλτος, μαγειρεύει, καθαρίζει και φροντίζει τον κήπο κι όλες τις άλλες ώρες κάθεται μπροστά στην τηλεόραση. Ο ήρωας στην αρχή γοητεύεται από την περίεργη φιγούρα του υπηρέτη, έπειτα ξεκινά να δοκιμάζει τη δύναμή του πάνω του, να του φωνάζει και να κάνει τον δυσαρεστημένο. Τα πάντα αλλάζουν όταν αρχίζει να φλερτάρει με μια γυναίκα σε μια διαδικτυακή εφαρμογή, και διστάζει να πάει να τη συναντήσει. Τότε ο Μάριος προτείνει να εμφανιστεί εκείνος στο ραντεβού αντ' αυτού. 

Ο "Υπηρέτης" είναι ένα βιβλίο που μιλάει για την τυχαιότητα της ζωής, για το πώς μπορεί η κατάθλιψη να σε παραλύσει, να σε κάνει να παραιτηθείς από όλα όσα θεωρούσες σημαντικά. Είναι ένα μυθιστόρημα για το καθορίζει το ποιοι είμαστε και πώς ζούμε. Οι κεντρικοί του ήρωες, φτυστοί σαν δυο σταγόνες νερό, είναι οι δύο όψεις του νομίσματος, ο ένας ο σωσίας του άλλου, ζουν εκ διαμέτρου αντίθετες ζωές και τις εναλλάσσουν μετά με τόση ευκολία, επειδή έτσι είναι οι περιστάσεις. Θα μπορούσαν να είναι οποιοσδήποτε, δεν έχουν προσωπικότητα, άγονται και φέρονται. Για αυτό εξάλλου έλκονται τόσο από το μαγείρεμα, το καθάρισμα, τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ και την τηλεόραση. Αυτά τα κάνουμε όλοι. Για αυτό και το παιχνίδι εξουσίας ανάμεσά τους παίζεται κάθε φορά με άλλους όρους.

Τα βιβλία του Δημήτρη Σωτάκη έχουν πολλαπλά τουίστ, μερικές φορές τραβηγμένα από τα μαλλιά. Του αρέσει να ξεκινά από ένα καθαρά ρεαλιστικό πλαίσιο, κι έπειτα όλα να διαλύονται όταν παρεμβαίνει το φανταστικό. Εδώ φαίνεται σχεδόν από την πρώτη φράση ποια θα είναι η ανατροπή, ξέρεις τι θα ακολουθήσει, το μοτίβο του doppelganger εξάλλου είναι σύνηθες στη λογοτεχνία. Όμως διαβάζεις το μυθιστόρημα με ενδιαφέρον ως το τέλος. Η γραφή του είναι πάντα καθαρή και ανεπιτήδευτη, σε κάνει να θες να γυρίσεις και την επόμενη σελίδα. Και φαντάζομαι πως θα συνεχίσω να τον διαβάζω με αμείωτο ενθουσιασμό όσα βιβλία και να γράψει.

                                                Κατερίνα Μαλακατέ

"Ο Μεγάλος Υπηρέτης", Δημήτρης Σωτάκης, εκδ. Κέδρος, 2019, σελ. 352

"Η ιστορία ενός σούπερ μάρκετ", Δημήτρης Σωτάκης

Σταθερός στον τρόπο του, ο Δημήτρης Σωτάκης γράφει ένα ακόμα μυθιστόρημα αλληγορικό, με πικρό χιούμορ και ειρωνεία. Ένα βιβλίο που επειδή σέβεται τον εαυτό του είναι γεμάτο αναληθοφάνειες, ακραία γεγονότα και ελάχιστα ψήγματα πραγματικής πραγματικότητας.

Ο Ροβήρος Άνθρωπος (οκ, ναι, το όνομα δεν είναι εξαιρετικά πετυχημένο, καταλαβαίνουμε τον  συνειρμό με τον Ροβινσώνα και το επίθετο Μαν χωρίς κάποιος να μας τον δώσει τροφή μασημένη) ζούσε μια μετρημένη και τακτοποιημένη ζωή στην Ν. Ζηλανδία ως συντάκτης σε ένα φοιτητικό περιοδικό, το Νέξους. Όλο αυτό ανατρέπεται όταν βρίσκεται ναυαγός σε ένα νησί στην μέση του πουθενά. Το νησί είναι όλοδικό του, κανένας άνθρωπος δεν κατοικεί εκεί, παρά μόνον μια αγέλη από αγριοκάτσικα και αγριόχοιρους, και ο Ροβήρος μετά το αρχικό σοκ νιώθει καταγοητευμένος. Αποφασίζει να ανοίξει ένα σούπερ μάρκετ - όχι κάτι μεγάλο, ούτε και κάτι μικρό. Είναι καταχαρούμενος με την αλλαγή καριέρας, ευτυχισμένος που επιτέλους του δίνεται η δυνατότητα να κάνει "κάτι με την ζωή του" και να γίνει "κάποιος" και για αυτό στρώνεται στην δουλειά. Το μαγαζί είναι μετά από πολύ κόπο έτοιμο και η ευτυχία του ολοκληρώνεται όταν μια πανέμορφη αρκούδα, η Νάνση, θα βγει ωσάν γοργόνα από την θάλασσα. Σύντομα θα την ερωτευτεί και θα περάσει μια μαγική νύχτα μαζί της.

[] Τότε έσκυψα απαλά και την φίλησα. Και μετά ξανά. Και συνέχισα μέχρι που καταλήξαμε γυμνοί κι αγκαλιασμένοι μπροστά στη φωτιά που αργοπέθαινε, με τον πόθο μας μισοσβησμένο, δυο απελπισμένα σώματα στην άκρη της γης.Την ερτεύτηκα εκείνο το βράδυ. Σχεδόν έκλαψα από ευτυχία. Μείναμε αγκαλιασμένοι μέχρι το ξημέρωμα, γελάσαμε με την καρδιά μας με τις ιστορίες από τη θάλασσα και πριν αποκοιμηθούμε σμίξαμε άλλη μια φορά κάτω από το γυμνό, ουράνιο φως.

Το θέμα του Δημήτρη Σωτάκη είναι και σε αυτό το βιβλίο το διακύβευμα της ευτυχίας. Ο κόσμος μας, καπιταλιστικός και στριμωγμένος που δεν δίνει δυνατότητα να ονειρευτείς και να αλλάξεις το κλειστοφοβικό σου μέλλον, ο τρόπος του καθενός να αναζητήσει τον εαυτό του. Εδώ βέβαια βλέπουμε έναν ήρωα στα όρια της τρέλας που παρ' όλα αυτά δεν μπορεί να ξεφύγει από τα τα τετρημένα, θέλει να γίνει επιχειρηματίας, δεν θέλει να απελευθερωθεί, αντιθέτως, θέλει να πετύχει σε αυτή την κοινωνία.

Ένα σούπερ μάρκετ διαθέτει το απαιτούμενο ειδικό βάρος αναφορικά με το κοινωνικό στάτους του επιχειρηματία, δεν είναι ένας ποταπός ψιλικατζής, δεν συντηρεί ένα μαγαζάκι για να πληρώνει το νοίκι και να καλύπτει τις ανάγκες του και επίσης δεν είναι απ' την άλλη κανένας κολοσσός, δεν έχει ένα τεράστιο -ας πούμε- εμπορικό κέντρο, που ναι μεν περνά τον ιδιοκτήτη σε μια άλλη σφαίρα, εκείνη των κροίσσων, όμως τον αποξενώνει από τον κοινωνικό ιστό, δηλαδή από τους απλούς πολίτες, οι οποίοι τον θεωρούν πια έναν ανάλγητο νεόπλουτο, που δεν υπολογίζει τίποτα άλλο παρά μόνον το χρήμα. 

Κείμενο σφιχτοδεμένο, με συνοχή και χιούμορ αγγλοσαξονικού τύπου, θα με εντυπωσίαζε αν τον διάβαζα πρώτη φορά. Καθώς όμως η σχέση μου με τα γραπτά του μετρά πολλά χρόνια, έχει χαθεί το στοιχείο της έκπληξης. Αντίθετα, λες "α, κλασικός Σωτάκης" και το προσπερνάς. Ο Δημήτρης Σωτάκης νομίζω πως έχει όλα τα αφηγηματικά όπλα για να μας εκπλήξει ξανά στο μέλλον. Μόνο που ίσως πρέπει να εγκαταλείψει την - κατά τα άλλα συμπαθέστατη και γοητευτικότατη- αρκούδα και να προσγειωθεί στα καθ' ημάς.

                                                                                          Κατερίνα Μαλακατέ

"Η ιστορία ενός σούπερ μάρκετ", Δημήτρης Σωτάκης, εκδ. Κέδρος, σελ. 201, 2015

Ακούστε εδώ την πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα μας, όπου μεταξύ (πολλών) άλλων- Κινεζικών και εξαιρετικών- ο Δημήτρης Σωτάκης δίνει και μια είδηση.

"H ανάσταση του Μάικλ Τζάκσον", Δημήτρης Σωτάκης

Ομολογουμένως λιγότερο εντυπωσιακό από τα προηγούμενά του - αν και ο τίτλος θα μας έπειθε για το αντίθετο- «Η Ανάσταση του Μάικλ Τζάκσον» του Δημήτρη Σωτάκη ξεκινά από μια έξυπνη ιδέα που δεν κουράζει τον αναγνώστη καθώς εξελίσσεται, όμως μας οδηγεί προς ένα αμήχανο και κάπως χαοτικό τέλος. Το κείμενο είναι ευκολοδιάβαστο, με γλώσσα προσεγμένα απλή δίχως να γίνεται απλοική. Ο συγγραφέας είναι εγνωσμένης αφηγηματικής ικανότητας και η ανάγνωση σου δίνει ώρες ώρες την αίσθηση πως ο χρόνος κυλά χωρίς εσένα∙ για να το πω απλά, τις διακόσιες πενήντα σελίδες του τις διάβασα μέσα σε ένα πρωινό.

Αφηγητής και κεντρικός ήρωας είναι ένας -ανώνυμος- άντρας βαθιά καταθλιπτικός. Η δουλειά του τον απωθεί, μένει μόνος, έχει «φίλους» δυο από τους γειτόνους του που του χτυπούν που και που την πόρτα και η βασική του ενασχόληση είναι η αυτοκτονία. Δεν την τολμά ακόμα, αλλά είναι ο στόχος του. Μέχρι τότε χαπακώνεται.

Ένα απόγευμα την πόρτα του χτυπά ο Μάικλ Τζάκσον. Ένας Μάικλ φιλικός, που θέλει να γίνει ποιητής και συγκάτοικος του ήρωα μας, ένα συγκαταβατικό πλάσμα που δεν ζητά τίποτα άλλο παρά μια γωνιά κι είναι ευτυχισμένο. Σε κανέναν δεν κάνει εντύπωση από όσους τον γνωρίζουν πως ο νεκρός Μάικλ βρίσκεται ξαφνικά στο διαμέρισμα του, μόνο ο ψυχίατρος του αυξάνει τις δόσεις και τον ξεκινά στα αντιψυχωσικά.

Το βασικό θέμα που πραγματεύεται το μυθιστόρημα, η μοναξιά ακόμα και μέσα στο πλήθος, αφορά κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο. Ο ήρωας του Δημήτρη Σωτάκη, κι ας είναι καταθλιπτικός, κι ας καταφέρνει τελικά να αυτοκτονήσει, ξαναγυρίζει στην ζωή του την επόμενη κιόλας μέρα. Κρύβει μέσα του δηλαδή αυτόν τον χαρούμενο και καλόβολο Μάικλ και τον ανασύρει όταν τα ζόρια γίνονται πάρα πολλά.

Το βιβλίο έχει αρετές- την υπερβατική ιστορία, το παιχνίδι με τον χώρο και τον χρόνο, το έντονο χιούμορ (εντονότερο ίσως εδώ από ότι στα υπόλοιπά του) ταυτόχρονα με την υφέρπουσα μαυρίλα, την ικανότητα του συγγραφέα να σε κάνει ταυτιστείς με τον κεντρικό χαρακτήρα, να τον θεωρήσεις άνθρωπο κοντινό σου και υπαρκτό, όσες «τερατολογίες» κι αν περιέχει η ιστορία του.  Μου έδωσε όμως την αίσθηση πως αποτελεί απλά ένα ακόμα βήμα, το εφαλτήριο για να γράψει πια ο Σωτάκης εκείνο το βιβλίο που θα μας αφήσει άφωνους.

"Η Ανάσταση του Μάικλ Τζάκσον", Δημήτρης Σωτάκης, εκδ. Κέδρος, 2014, σελ.252

«Ο θάνατος των ανθρώπων», Δημήτρης Σωτάκης

Μια ενδιαφέρουσα αν και όχι ιδιαίτερα πρωτότυπη ιδέα στηρίζει τον κορμό του καινούργιου μυθιστορήματος του Δημήτρη Σωτάκη. Η ιδέα δεν μας αποκαλύπτεται παρά μόνον στο τέλος, αν και νομίζω πως οι περισσότεροι αναγνώστες θα την έχουν μαντέψει νωρίτερα.

Ο Μάριος ζει σε ένα προστατευμένο χωριό, τη Θάλχη, όπου όλοι είναι χαρούμενοι, ευτυχισμένοι και μονιασμένοι. Τα πάντα γίνονται αρμονικά, οι σχέσεις όλων είναι εξαιρετικές, το χωριό είναι το μοναδικό που κρατά τους νεαρούς κατοίκους του και διοικείται από τη γενική του συνέλευση, όπου όλα αντιμετωπίζονται δίκαια. Ώσπου κάποια μέρα, κάποιοι αρχίζουν να αρρωσταίνουν.

            Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, αν και με κούρασαν κάποιες επαναλήψεις στα στοιχεία της πλοκής, ό,τι είχαμε ήδη μάθει από περιγραφές το ξαναμαθαίναμε από τους διαλόγους, χωρίς πολύ νόημα στην επανάληψη. Ο Μάριος είναι ένας γοητευτικός χαρακτήρας, και το χωριό η Θάλχη ένα τρομακτικό μέρος μες στην τελειότητά του. Νιώθω πως λείψαν κάπως οι ιδέες, κάτι που δε συμβαίνει συχνά στα βιβλία του Σωτάκη, χρειαζόταν κάτι παραπάνω από το τελικό ξάφνιασμα για να μπορέσει να κουρδιστεί σωστότερα η ιστορία. Παρ’ όλα αυτά, οι σκέψεις για το ποιος και τι είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή μας είναι σημαντικές και σπάνια απαντώνται σε λογοτεχνικά έργα της χώρας μας.

Υ.Γ. Η χαρά της groupie, το αντίτυπο που μου έστειλε η Πολιτεία είναι υπογεγραμμένο, δεν το ήξερα και πολύ χάρηκα όταν άνοιξα την πρώτη σελίδα και το είδα. Φαντάζομαι πως ο συγγραφέας υπέγραψε έναν αριθμό αντιτύπων. Ωραία κίνηση.

«Ο θάνατος των ανθρώπων», Δημήτρης Σωτάκης, Κέδρος 2012, σελ. 299

Ο Δημήτρης Σωτάκης στον Vita Mi Barouak

Δείτε την εξαιρετική συνέντευξη του Δημήτρη Σωτάκη στο

http://barouak.blogspot.com/2009/12/barouaknet.html

Μερικοί άνθρωποι λένε τόσα πολλά από αυτά που σκέφτεσαι χωρίς να τους έχεις γνωρίσει ποτέ.

Το θαύμα της αναπνοής

Κάποιος σου δίνει μια δουλειά με υπέρογκες αμοιβές κι εσύ δεν πρέπει παρά να αφιερώσεις λίγο από το χρόνο και λίγο από το χώρο σου. Είσαι άνεργος με μάνα άρρωστη και ερωμένη χρόνια που θα ήθελες να την αποκαταστήσεις. Υπογράφεις το συμβόλαιο. Όλα είναι καλά μέχρι που η εταιρεία απαιτεί λίγο ακόμα από το χώρο σου, και λίγο ακόμα από το χρόνο σου, σε κυκλώνει σταδιακά, ώσπου καταλαμβάνει όλη τη ζωή σου, συνεχίζοντας να σε πληρώνει αδρά. Κι εσύ, εγκλωβίζεσαι στην ίδια στάση, τους αφήνεις γιατί κι οι γύρω σου σε ενθαρρύνουν να τσαλαπατούν πάνω σου. Ώσπου δεν σου μένει τίποτα άλλο παρά μόνο να ανασαίνεις.

«Το θαύμα της αναπνοής» του Δημήτρη Σωτάκη, ένα μικρό μυθιστόρημα με σαφή παραβολικά στοιχεία, έχει κάτι από την αύρα του Λάθους του Σαμαράκη, και σου δημιουργεί την ανάγκη να το διαβάσεις μονορούφι. Δεν έχω διαβάσει τα άλλα του βιβλία, αλλά με τη γνωστή εμμονή μου υποψιάζομαι πως θα το κάνω πολύ σύντομα. Χαίρομαι.