"Προς τον Παράδεισο", Hanya Yanagihara

Αγοράστε το εδώ

Είμαι από τις αναγνώστριες που αγάπησαν βαθιά το «Λίγη Ζωή». Δεν είναι πως δεν αναγνωρίζω τις λογοτεχνικές αδυναμίες του, είναι πως η κάθαρση που σου προσφέρει το ογκώδες μυθιστόρημα της Γιαναγκιχάρα είναι σπάνιο να βρεθεί κι όταν ένα βιβλίο σε κάνει να κλαις λυτρωτικά στις 6 η ώρα το πρωί, το θυμάσαι για πάντα. Έπιασα λοιπόν το «Προς τον Παράδεισο» με ολοφάνερη λαχτάρα. Τρεις διαφορετικοί κόσμοι στο οπισθόφυλλο, ένας το 1893, ένας το 1993 κι άλλος ένας το 2093, που συνδέονται και δεν συνδεόνται μεταξύ τους, έμοιαζαν ακόμα πιο σαγηνευτικοί.

Στο πρώτο μέρος είμαστε σε μια φανταστική Νέα Υόρκη του 1893, όπου ο εμφύλιος δεν έχει οδηγήσει στην Ένωση αλλά στη διάσπαση των Αμερικάνικων Πολιτειών. Ο ήρωας μας, ο Ντέιβιντ Μπίνγκαμ, είναι ένας 29χρονος κληρονόμος, ντροπαλός και με κρίσεις μελαγχολίας στο παρελθόν του, που ο πανίσχυρος παππούς του Ναθάνιελ προσπαθεί να τον παντρέψει με προξενιό με τον πλούσιο αλλά όχι όμορφο 42χρονο, Τσαρλς Γκρίφιθ. Εκείνος όμως ερωτεύεται τον νεαρό απένταρο μουσικό Έντουαρντ, και μπαίνει το βασανιστικό ερώτημα, τόσο κοινό στα μυθιστορήματα του 19ου αιώνα, αν θα διαλέξει την κληρονομιά του ή τον έρωτα. 

Στο δεύτερο μέρος μεταφερόμαστε στο παρόν, ο Ντέβιντ Μπίνγκαμ είναι κι εδώ ο πρωταγωνιστής μας, αλλά τώρα πια είναι βοηθός σε μια νομική εταιρία και σε σχέση με τον μεγαλοδικηγόρο και πολύ μεγαλύτερό του, Τσαρλς. Ο πατέρας του Ντέιβιντ Μπίνγκαμ κι αυτός, ήταν να γίνει βασιλιάς της Χαβάης κι ακολούθησε τον Έντουάρντ του.

Στο τρίτο μέρος είμαστε στο μέλλον. Το ίντερνετ έχει απαγορευτεί, οι άνθρωποι ζουν μια ζωή με κουπόνια, περιορισμένοι σε ζώνες. Εδώ πρωταγωνιστεί μια γυναίκα, η Τσάρλι Γκρίφιθ, κι ο φόβος μιας πανδημίας κάνει τα πάντα ζοφερά.

Το πρώτο μέρος είναι πραγματικά πολλά υποσχόμενο, ο αναγνώστης παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον τον νεαρό Ντέιβιντ που ακούει τη φωνή της καρδιάς του και το εύρημα να επιτρέπεται ο γάμος μεταξύ ομόφυλων σε μια κοινωνία κατά τα άλλα συντηρητική που προκρίνει γάμους με προξενιό και προίκα, έχει ενδιαφέρον. Λέγεται πως αυτό το κομμάτι η Γιαναγκιχάρα το εμπνεύστηκε από την "Πλατεία Ουάσινγκτον" του Χένρι Τζέημς. Κι όντως συναντάμε εδώ, αν εξαιρέσει κανείς την αποδοχή της ομοφυλοφιλίας, παρόμοιες θεματικές.

Στο δεύτερο μέρος, ο κόσμος χτίζεται πιο φασματικά, και το ενδιαφέρον μιεώνεται. Εκεί πάντως που χάνεται εντελώς το ενδιαφέρον είναι στο τρίτο και μεγαλύτερο μέρος, αυτό με την πανδημία. Η αφηγήτρια είναι κάπως αδιάφορη, η Γιαναγκιχάρα μάς κάνει τρομερό exposition, μας εξηγεί και την παραμικρή αχρείαστη λεπτομέρεια του κόσμου, ξανά και ξανά, τα ίδια και τα ίδια, και χειρίζεται την πανδημία κάπως διδακτικά και δασκαλίστικα. Έτσι ένα βιβλίο που δεν χορταίνεις να το διαβάζεις στο πρώτο μισό, γίνεται βασανιστικό και το σέρνεις από κρεβάτι σε καναπέ για να το τελειώσεις βαρυγκωμόντας.

Τα τρία μέρη του μυθιστορήματος είναι κάπως χαλαρά συνδεδεμένα: έχουμε τα κοινά ονόματα, (Ντέιβιντ, Τσαρλς, Έντουαρντ, Ναθάνιειλ,Μπίνγκαμ Γκρίφιθ) και το διαμέρισμα στην Πλατεία Ουάσινγκτον, όμως ως εκεί. Τα θέματα είναι πολλά και σημαντικά. Το βασικό, πώς κάθε φορά οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες επηρέαζουν την προσωπική ζωή, πώς οι ευαίθητοι άνθρωποι αυτού του κόσμου μπορούν να αντεπεξέλθουν στη δυσκολία του βίου, πόσο η κοινωνική συγκυρία και η χρονική τυχαιότητα διαλύουν το άτομο. Η ντροπή για τον εαυτό μας, η ανάγκη για τους άλλους και την έκφραση του εαυτού, η μοναξιά.

Η συγγραφέας έχει εξαιρετική ικανότητα να χειρίζεται τις ανθρώπινες σχέσεις κι αυτό είναι κι εδώ το ατού του βιβλίου. Δυσκολεύεται όμως να μιλήσει για τα βαθιά πανανθρώπινα ερωτήματα. Και το "Προς τον Παράδεισο" είναι ένα μυθιστόρημα που βασίζεται σε αυτά. Έτσι εδώ χάνεται το δεύτερο επίπεδο, αυτό που θα στήριζε τις ιστορίες και θα τις κρατούσε δεμένες μεταξύ τους. Σε ένα βαθμό το βιβλίο θυμίζει Ντέιβιντ Μίτσελ, πχ Τα κοκκάλινα ρολόγια, όμως εκεί που ο Μίτσελ μεγαλουργεί, η Γιαναγκιχάρα μένει σε ρηχά και κάπως θολά νερά.

Το σίγουρο είναι πως αυτό το μυθιστόρημα ήταν εξαιρετικά φιλόδοξο που έβαλε τον πήχυ ψηλά κι ας μην κατάφερε τελικά να τον ξεπεράσει. Προερχόμενο δε από ένα ανερχόμενο αστέρι όπως η Χάνια Γιαναγκιχάρα φέρνει μαζί του και την ελπίδα -μια γυναίκα που πληρώνεται 1εκ. δολάρια για τα δικαιώματα του μυθιστορήματός της και πουλάει αβλεπί 16.000 αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα κυκλοφορίας, έχει το σθένος να μην ακολουθήσει τις ευκολίες της και να πειραματιστεί.

                                               Κατερίνα Μαλακατέ

"Προς τον Παράδεισο", Χάνια Γιαναγκιχάρα, μτφ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο, 2022, σ. 814 

"Λίγη Ζωή", Hanya Yanagihara

Το Λίγη Ζωή της Χάνια Γιαναγκιχάρα είναι ένα βιβλίο γεμάτο αναληθοφάνειες, μελό στα όρια, που εκβιάζει το συναίσθημα του αναγνώστη, βάναυσο, σκληρό, που δεν σε αφήνει να κοιμηθείς τα βράδια και παρεμβαίνει στα όνειρά σου. Η συγγραφέας του διαπράττει σχεδόν όλα τα λάθη που κάνει συνήθως ένας πρωτοεμφανιζόμενος, αν και είναι το δεύτερο της βιβλίο. Και με το δεύτερο βιβλίο καταφέρνει κάτι σχεδόν απίστευτο, να συγκλονίσει τον αναγνώστη. Το Λίγη Ζωή είναι η βροντερή απόδειξη πως κανόνες στην πεζογραφία δεν υπάρχουν, τα μεγάλα βιβλία είναι τέτοια γιατί καταφέρνουν να μας ταρακουνήσουν και να μας συνταράξουν. Το Λίγη Ζωή είναι ένα μεγάλο βιβλίο.

Η ιστορία που εκτείνεται σε περίπου 900 σελίδες, ξεκινά να παρακολουθεί τη ζωή τεσσάρων φίλων, του Τζέι Μπι, του Μάλκομ, του Γουίλεμ και του Τζουντ. Γνωρίζονται τυχαία στο Πανεπιστήμιο γιατί μένουν στο ίδιο δωμάτιο στην εστία και παραμένουν έκτοτε οι καλύτεροι φίλοι. Όσο τους γνωρίζουμε όμως, συνειδητοποιούμε πως το ενδιαφέρον της συγγραφέως στέκεται τελικά σε έναν μόνον ήρωα, τον ωραίο, αν και σακάτη, νεαρό δικηγόρο Τζουντ, με το ένοχο παρελθόν. 

Οι τέσσερεις φίλοι γίνονται όλοι φοβερά επιτυχημένοι. Ο Τζέι Μπι, αν και μαύρος από μονογονεική οικογένεια, εκθέτει τους πίνακες του στο Moma πριν γίνει καν 30, ο Μάλκομ, αρχιτέκτονας από πάμπλουτη οικογένεια, αψηφά τον πατέρα του, αφήνει τη σιγουριά της μεγάλης εταιρείας και με μια δική του ανεξάρτητη εταιρία κάνει τέχνη μέσω της αρχιτεκτονικής. Ο Γουίλεμ μετατρέπεται σε κινηματογραφικό σταρ παγκόσμιας εμβέλειας, ενώ ο Τζουντ, ορφανό από τα ιδρύματα, καταλήγει μεγαλοστέλεχος σε δικηγορική εταιρεία. 

Αν το χρήμα ήταν πρόβλημα στην αρχή, πολύ σύντομα δεν είναι. Το πρόβλημα είναι ο Τζουντ, που μας αποκαλύπτεται πως χαρακώνεται συστηματικά. Και πως πάσχει από ανίατους πόνους και δυσκολία στη βάδιση λόγω ενός ατυχήματος. Και πως όλα αυτά ίσως να οφείλονται στο πώς έζησε την παιδική του ηλικία. Όλα και όλοι περιστρέφονται γύρω από τον Τζουντ, οι υπόλοιποι φίλοι γίνονται δευτερεύοντες χαρακτήρες. Ο Τζουντ, ο,τι κι αν έζησε παλιά, τώρα λαμβάνει μόνο αγάπη, απεριόριστη και ατελείωτη. Αλλά αυτή δεν φτάνει. Δεν φτάνει για να συγχωρέσει- τον εαυτό του κυρίως-, για να σταματήσει να πονάει, να σταματήσει να κόβεται, να αποδεχτεί την αγάπη των άλλων, να υπάρξει. 

Εκεί γύρω στη μέση του μυθιστορήματος οι ιστορίες για την παιδική ηλικία του Τζουντ και την κακοποίηση που υπέστη γίνονται τόσο βάναυσες που με έβαλαν σε σκέψεις να παρατήσω το βιβλίο. Μια νύχτα σχεδόν δεν κοιμήθηκα. Όπως καταλαβαίνετε δεν το παράτησα, βιβλία που διεισδύουν μέσα σου με αυτόν τον τρόπο δεν τα παρατάς. Το αντίθετο, τα αγαπάς για πάντα. 

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο επαναλήψεις, που γίνονται αφόρητες και αναγνωστικά και συναισθηματικά. Αυτό το τελευταίο είναι ο σκοπός τους. Οι χαρακτήρες του είναι ακραία κακοί ή ακραία καλοί, χωρίς πολλά πολλά ενδιάμεσα στάδια. Η φιλία των τεσσάρων παραμένει το κεντρικό θέμα όσα χρόνια κι αν περάσουν, ενώ όλοι ασχολούνται με τον Τζουντ όσο άδικος κι αν γίνεται. Το θέμα αλλά κι ο τρόπος της αφήγησης μοιάζουν πολύ με Ντίκενς, αλλά  έναν Ντίκενς σε μοντέρνα, σημερινή εκδοχή, που σοκάρει και τρομάζει.

Η Χάνια Γιαναγκιχάρα έγραψε ένα συγκλονιστικό βιβλίο. Δεν θα μπω στην διαδικασία να γράψω πως χρειαζόταν μια γερή επιμέλεια για να λείψουν ίσως κάποιες περιττές σελίδες- αυτό πια δεν αφορά την αναγνώστρια, αλλά τη συγγραφέα μέσα μου. Διάβασα το βιβλίο με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, ταυτίστηκα και συγκινήθηκα, αξίζει όλα τα επαινετικά σχόλια. Κι όλους τους ψόγους. Για να αποδείξει τελικά πως τα σημαντικά βιβλία – τα σημαντικά για τον καθένα- δεν επιδέχονται φιλολογικής ανάλυσης. Είναι άλλα αυτά που μετρούν πραγματικά στη λογοτεχνία.

"Λίγη Ζωή", Hanya Yanagihara, μετ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 890, 2016