"Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο", Anthony Marra

Όταν διάβασα πριν δυο χρόνια τον Αστερισμό ζωτικών φαινομένων ενθουσιάστηκα από την αφηγηματική δεινότητα του Άντονυ Μάρρα, από αυτό το πρωτόλειο που θα το ζήλευε κάθε συγγραφέας. Τότε, με είχε γοητεύσει η εμμονή ενός Αμερικανού με την Τσετσενία, καθώς και η ικανότητά του να χειρίζεται τη βία και τον πόνο με τόσο χιούμορ και λεπτότητα. Αυτά τα στοιχεία παραμένουν ανέπαφα και στον Τσάρο της αγάπης και της τέκνο- η Τσετσενία, το χιούμορ, η λεπτότητα. Αλλάζει όμως εδώ ο αφηγηματικός τρόπος: πρόκειται για ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα, σε 9 πράξεις, κι ας επιγράφεται «διηγήματα». Το εύρημα βοηθάει τον Μάρρα να προχωρήσει σε μια πιο αποσπασματική και σφιχτή γραφή, που δίνει εντονότερες κορυφώσεις, χωρίς στιγμή να χάνεται κάτι από τη συνέχεια της ιστορίας. 

Τα διηγήματα- επεισόδια του Μάρρα είναι φορτισμένα συναισθηματικά, γιατί τα γράφει με αποστασιοποιημένη, λιτή γλώσσα, που χτυπάει απευθείας εκεί που πρέπει. Είναι και βίαια, γιατί κανείς δεν θα μπορούσε να γράψει για την Τσετσενία χωρίς να συμπεριλάβει τη βία. Μια βία ύπουλη και έντονη που μόνον στη λογοτεχνία μπορεί να βρεθεί. Είναι και αστεία. Γιατί αν δεν μπορείς κάπως να σατιρίσεις τα αποτρόπαια που σου συμβαίνουν, τότε δεν μπορείς να ζήσεις.

Αγαπημένες μου φιγούρες είναι η Γκαλίνα, η πανέμορφη κοπέλα που άφησε τον φουκαρά πρώτο της έρωτα, τον Κόλλια, να βολοδέρνει στο στρατό και τα έφτιαξε με τον μεγιστάνα, δέκατο τέταρτο πλουσιότερο άνθρωπο της χώρας κι εκείνος ο ζωγράφος-πλαστογράφος που εξαφάνιζε με τον αερογράφο του από τις φωτογραφίες και τους πίνακες το 1937 τα πρόσωπα που δεν έπρεπε πια να είναι εκεί. Και θανατώθηκε, για το χέρι μιας Πολωνέζας μπαλαρίνας. 

Το βασικό θέμα του Μάρρα είναι το πώς οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, όταν όλα γύρω τους καταρρέουν, μοιάζουν ψεύτικα, ξεπουλιούνται, όταν τους προδίδουν και τους αγνοούν. Ο τρόπος που χειρίζεται ο συγγραφέας τον χρόνο- γράφοντας και για το τότε και το τώρα ανάκατα- βοηθά στη λειτουργία της μνήμης, αλλά και στη διαχείριση μιας κατάστασης που συνθλίβει το άτομο, το κάνει να νιώθει αναλώσιμο, μόνο, σχεδόν ανύπαρκτο.

Ομολογώ πως αν και το επόμενο βιβλίο του Άντονυ Μάρρα είναι για την Τσετσενία, θα του χρεώσω την εμμονή κι ίσως να μην το διαβάσω. Αλλά ως εδώ, με αυτά τα δύο, φαίνεται πως είναι ένας σπουδαίος γραφιάς, ένας εξαιρετικός αφηγητής, που χειρίζεται έξοχα τη γλώσσα, που ξέρει να πυροδοτήσει το συναίσθημα, τόσο όσο. Γιατί με τέτοιο υλικό, άνετα θα μπορούσε να γίνει μελό. Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται εύκολα, ξεχνιέται δυσκολότερα. Ένα βιβλίο άξιο να καθιερώσει τον Άντονυ Μάρρα στην αναγνωστική μας συνείδηση, ως έναν συγγραφέα που θα ακολουθούμε για καιρό.



                                                                           Κατερίνα Μαλακατέ

"Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο", Anthony Marra, μετ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος, 2016,  σελ. 372











Υ.Γ. 42 Νομίζω πως είναι από τις μεταφράσεις που ο Αχιλλέας Κυριακίδης έκανε με το μεγαλύτερο κέφι, πραγματικό κέντημα. 

"Αστερισμός ζωτικών φαινομένων", Anthony Marra

Ύπουλο βιβλίο ο «Αστερισμός ζωτικών φαινομένων» του Anthony Marra, ξεκινά με ένα θέμα βίαιο, τον πόλεμο- έναν πόλεμο τόσο άγριο σαν αυτό της Τσετσενίας-  και χτίζει αργά τους ήρωες του πάνω στον πόνο, σε βάζει να θεωρήσεις δεδομένο τον πόνο, όπως σε κάθε πόλεμο και δη αδελφοκτόνο, κι έπειτα εκεί προς το τέλος βρίσκεσαι να κλαις πάνω από τις σελίδες χωρίς καν να το καταλάβεις.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι βαθείς, ανθρώπινοι, δουλεμένοι γερά. Η ιστορία ξεκινά σε ένα χωριό της Τσετσενίας, όπου δεν υπάρχει ηλεκτρικό, δεν υπάρχει νερό, όλοι πεινάνε, μετά από δυο πολέμους που άφησαν την χώρα σμπαράλια κι ακόμα βράζουν. Η μικρή Χαβάα βλέπει το σπίτι της να καίγεται και τον πατέρα της τον παίρνουν οι στρατιωτικοί. Ο γείτονας τους ο Άχμεντ, καταλαβαίνει πως οι στρατιώτες ψάχνουν και το κοριτσάκι, κι αποφασίζει να το προστατέψει. Το πηγαίνει με τα πόδια στη μεγάλη πόλη, όπου έχει ακούσει για μια φημισμένη χειρούργο, τη Σόνια Ραμπίνα που κρατά ολομόναχη το νοσοκομείο που απαιτεί 500 άτομα προσωπικό. Θα πέσει στα πόδια της γιατρού που μοιάζει μια άκαρδη σκύλα, αν και στην πραγματικότητα πενθεί για την αγνοούμενη αδελφή της, για την οποία άφησε την ευκολία του Λονδίνου και βρέθηκε στα χαλάσματα της Τσετσενίας, θα της υποσχεθεί πως θα δουλέψει κι αυτός στο νοσοκομείο- κι ας είναι καλύτερος ζωγράφος απ’ ότι υπήρξε ποτέ γιατρός- και τελικά  θα κερδίσει μια θέση για το κοριτσάκι.

Οι ζωές των ηρώων-του Άχμεντ, του πατέρας της Χαβάας, Ντόκα, του προδότη κολλητού τους Ραμζάν και του πατέρα του Χασάν, αλλά και της  γιατρού Σόνιας και της αδελφής της Νατάσσας- δίνουν μια ανάγλυφη αίσθηση του αποτρόπαιου του πράγματος ∙ ζουν καταστάσεις εντελώς απάνθρωπες, προσαρμόζονται στις κάθε φορά νέες συνθήκες, μεγαλώνουν, ωριμάζουν, αποκαλύπτονται. Αλλά κυρίως πονούν. Σε μια τέτοια κατάσταση που μετατρέπει τους ανθρώπους σε υπάνθρωπους, που οδηγεί στην πιο ακραία απελπισία, το να πενθήσεις για αυτό που ήταν η ζωή σου και τελικά σε τί κατέληξε, είναι αναπότρεπτο.

Η γραφή είναι ζωντανή, οι κοντά 500 σελίδες έχουν συναισθηματικό βάρος που δεν σε αφήνει να τις ξεπετάξεις γρήγορα, το τέλος σπαρακτικό αλλά και αισιόδοξο μαζί. Το βασικό είναι πως ο συγγραφέας καταφέρνει να φτιάξει χαρακτήρες ζωντανούς και παλλόμενους, που θα μπορούσαν να είναι ο καθένας, αλλά δεν είναι. Η παγίδα που στήνει συνήθως ένα τόσο τραγικό σκηνικό, εδώ αποφεύγεται. Δεν είναι ένα ιστορικό χρονικό αυτό που διαβάζουμε, είναι ανθρώπινη ιστορία. Κι όλα αυτά γράφονται άλλοτε εντελώς πυρετικά και ονειρικά, κι άλλοτε πολύ ρεαλιστικά, με χιούμορ κι ένταση, που δεν γίνεται παρά να καθηλώσουν τον αναγνώστη.

"Αστερισμός ζωτικών φαινομένων", Anthony Marra, μετ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος, 2013, σελ.486