Συντονιστείτε στις 2μ.μ. στον www.amagi.gr

Καλημέρα σε όλους. Σήμερα μαζί μας ο μεταφραστής της "Πρόζας" του Τόμας Μπέρνχαρντ, Βασίλης Τσαλής. Θα κληρώσουμε δύο αντίτυπα "Πρόζα" ευγενική προσφορά των Εκδόσεων Κριτική. Για να πάρετε μέρος στην κλήρωση αφήστε σχόλιο εδώ ή πατήστε "μου αρέσει" στο αντίστοιχο ποστ της εκπομπής στο fb.

Συντονιστείτε στις 2μ.μ. στον www.amagi.gr

«Η θεραπεία του νερού», Percival Everett

Εντυπωσιακή στη σύλληψη και την εκτέλεση «Η θεραπεία του νερού» του Πέρσιβαλ Έβερετ αποτελεί συγγραφικό και μεταφραστικό άθλο. Ο συγγραφέας στην ωριμότητά του πια, μετά από απολαυστικά βιβλία όπως «Το Σβήσιμο», γράφει ένα κείμενο βαθιά φιλοσοφικό, τολμηρό στο θέμα και τον χειρισμό του, μοντέρνο στην εποχή του μεταμοντέρνου, παραληρηματικό στα όρια του υπερρεαλισμού, ένα από κείνα τα βιβλία που δεν ξεχνάς, γιατί είπαν όλα όσα είχαν να πουν. Με σκίτσα, εικόνες, φιλοσοφικούς στοχασμούς, και πρωτοπρόσωπα παραληρήματα, χωρίς ειρμό, χωρίς καν μια γλώσσα άμεσα αναγνωρίσιμη. Κι εδώ έγκειται ο μεταφραστικός άθλος.

Ο Ισμαήλ Κίντερ – κατά το «Λέγε με Ισμαήλ»- είναι ένας συγγραφέας ροζ μυθιστορημάτων με ψευδώνυμο γυναικείο που ζει απομονωμένος στο βουνό έπειτα από τον βιασμό και την στυγερή δολοφονία της εντεκάχρονης κορούλας του. Στο υπόγειο έχει και βασανίζει με φρικαλεότητα τον ύποπτο για τον θάνατο του παιδιού του. Αλλά δεν είναι καν σίγουρος πως είναι ο ένοχος. Μαζί με σχεδόν όλη την φιλοσοφία από τους ελληνικούς χρόνους και μετά, το προσωπικό δράμα, τις σκέψεις για την γλώσσα και την λογοτεχνία, ο Έβερετ αφήνει αιχμές και για τους βασανισμούς των συμπατριωτών του στο Γκουαντάναμο, την ψυχολογία ενός ολόκληρου έθνους που αφήνεται να είναι ταυτόχρονα θύμα και θύτης χωρίς καν να ξέρει αν βασανίζει τον σωστό άνθρωπο.

Έκανε αποπνιχτική ζέστη στο Γκουαντάναμο. {..} Τρεις κοντοκουρεμένοι, μυώδεις, στενομάτηδες δόκιμοι κατάσκοποι ξεκουράζονταν μετά από ένα μαραθώνιο. Ο ένας ήταν από τον Καναδά, ο άλλος από την Αυστραλία κι ο τρίτος ήταν Αμερικανός. Ο Καναδός άνοιξε τον φάκελο που έκρυβε την επόμενη άσκησή τους. Έλεγε, εντελώς απλά: Βρείτε ένα ελάφι.

Ο Αυστραλός πήγε στο δάσος από όπου επέστρεψε με άδεια χέρια. Είπε, «Ελάφι ούτε για δείγμα εκεί πέρα σύντροφε».

Ο Καναδός πήγε κι αυτός με τη σειρά του και γύρισε κι αυτός με άδεια χέρια. Συμφώνησε ότι δεν υπήρχε ελάφι ούτε για δείγμα στο δάσος.

Ο Αμερικάνος πήγε κι αυτός, άργησε να επιστρέψει, αλλά γύρισε με έναν λαγό.

«Τώρα αυτό τι σχέση έχει;», ρώτησε ο Αυστραλός.

«Ρε συ, αυτό δεν είναι ελάφι», είπε ο Καναδός.

«Και βέβαια είναι», είπε ο Αμερικάνος. «Ρώτα το».

Το βιβλίο με άφησε εκστατική, το διάβασα με λύσσα και μανία, το απόλαυσα, σήκωσα πολλές φορές τα μάτια μου για να ξεχαστώ πάνω σε μια φράση, νιώθω πως είναι το καλύτερό του. Καλύτερο και από «Το Σβήσιμο». Σημείωσα πολύ, υπογράμμισα περισσότερο, ένιωσα μαζί με τον ήρωα ενοχές που χώρισε την γυναίκα του από καθαρή ανία πριν σκοτωθεί η κόρη του, ανατρίχιασα από την υπόνοια πως κι εγώ ίσως θα υπέβαλλα σε αντίστοιχα μαρτύρια τον πιθανό δολοφόνο του παιδιού μου, ταυτίστηκα με τις ανησυχίες του για την γλώσσα.

Γιατί το πιο εντυπωσιακό σε αυτό το μυθιστόρημα είναι η γλώσσα· γεμάτη νεολογισμούς και ανακολουθίες, χάσματα και μπεμπεκίσματα, όρους και φιλοσοφία. Ένα κείμενο βάσανο για κάθε μεταφραστή, που στην προκειμένη περίπτωση τα έβγαλε πέρα κάτι παραπάνω από παλικαρίσια.

Πως γίνεται οι άνθρωποι να μην εγκαταλείψουν ποτέ τη θρησκεία; Γίνεται επειδή το νόημα βρίσκεται στην γραμματική όλου αυτού του πράγματος, γιατί η γραμματική σαγηνεύει, η γραμματική ψεύδεται, η γραμματική σε κάνει να πιστεύεις πως το νόημα είναι εκεί, η Γιαγιά Γραμματική πλαγιάζει με τον Παππού και ο Παππούς είναι η ηχηρή γκρίνια της γάτας, οι γοερές κραυγές ενός θαλάσσιου ίππου, μιας ψαλίδας, μια σχεδόν ενοχλητικής Ψαλίδας. Αργά, στην πίσω θέση μιας ωχρής νύχτας ένα φγβσδ γυρίζει κι η ανάσα γίνεται ροή κι εσύ γίνεσαι ρσχφ. Φσαδλκς ασφδλκ δφ ρτγδφ γξ ρδφρφληκ. Η τελευταία γέννα διαβόλου εκσφενδονίζεται σαν πουτσοαντλία που εισβάλλει σε αφύσικα καπούλια όμορφων κοριτσιών. Δσφκ τγφδλ τρελρδε δφλριι ιιι οοο εεε λψχζσρ.

Θα ήταν εντελώς αδύνατο να μιλήσει κανείς για όλα τα ζητήματα, προσωπικά, φιλοσοφικά, ερωτικά, οικογενειακά, πολιτικά, γλωσσικά, λογοτεχνικά, θρησκευτικά που θίγονται. Ούτε να καταγράψει τις διακειμενικές και φιλοσοφικές αναφορές του. Αν κάτι μένει ίσως για συνοψίσεις το αδύνατο με τα λόγια του ίδιου του συγγραφέα είναι αυτό:

Επιτρέψτε μου να ονομάσω Πρωταγόρειο Θεώρημα το εξής:

Γνώση² + βεβαιότητα²= μπούρδα²

«Η θεραπεία του νερού», Πέρσιβαλ Έβερετ, μετ. Δημήτρης Αθηνάκης, εκδ. Πόλις, 2013, σελ. 275

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό περιοδικό Fractal

Τα επαχθή vol10: γράφει η Pascalen Antoinette

Δεν μου φαίνεται ηθικά σωστό να αποτρέπω κάποιον αναγνώστη από το να διαβάζει κάποια βιβλία.Οι εξαιρέσεις που με ωθούν σε αυτήν τη μικρόψυχη πράξη είναι λίγες,επειδή δεν μου αρέσει να χαλάω χρόνο για κάτι που δεν θα μου αρέσει ή δεν θα αποκομίσω κάτι από αυτό.Αλλά ο χρόνος είναι λίγος και τα βιβλία πολλά.


Ντοστογιέφσκι και Αδερφοί Καραμάζωφ.


Ναι,ένας ογκόλιθος είναι από όλες τις απόψεις αυτό το βιβλίο.Μέγεθος,βάρος,σαν μενίρ που κουβαλάει ο Οβελίξ.Πιάνει χώρο στο κομοδίνο,αργότερα χώρο στη βιβλιοθήκη κι έπειτα σκέφτεσαι τα λεφτά που έδωσες για να το αγοράσεις.Τουλάχιστον,αυτό συνέβη με μένα.

Ένας άνθρωπος,ο Καραμάζωφ Θεόδωρος,έχοντας ζήσει εις βάρος των δυο συζύγων του και των παιδιών του,δολοφονείται από ένα παιδί του.Βέβαια,δεν ήταν από τα αναγνωρισμένα.Ήταν ένα εξώγαμο που έψαχνε για την εκδίκησή του.

Το θέμα του,δεν είναι κακό.Εξάλλου,αν το συνοδεύεις με το βιβλιαράκι του Φρόυντ και την πατροκτονία τότε αποκτά ένα ενδιαφέρον.Αλλά κ.Ντοστογιέφσκι,το λέω συγγνώμη,δεν είμαι το είδος αναγνώστη που θέλει να μάθει για τον Θεό όπως τον είχατε στην Ρωσία για να υπνωτίζει το ποίμνιο και να μην ζητάει όσα του ανήκουν.Οι χωρικοί,δεν παρακινούνται από αισθήματα μίσους και κακίας προς την άρχουσα τάξη γιατί αυτοί είναι καλύτεροι αλλά γιατί τους αρπάζουν τους κόπους τους.Η προσωπική του επιλογή να είναι ευνοούμενος του τσάρου έπειτα από τις πολλές αποτυχίες του,πέρασε σε ένα βιβλίο που θα μπορούσε να ανήκει δικαιωματικά στα καλύτερα του ρωσικού ρεαλισμού.Για μια ακόμη φορά,έναντι της καλλιτεχνικότητας νικάει ο συμφεροντολόγος τρόπος διαβίωσης και εν ζωή καταξίωσης.

Ας πάρω όμως τους λόγους για τους οποίους μίσησα αυτό το βιβλίο όσο κανένα άλλο,ούτε ακόμα και το θρίλερ του Καζαντζάκη "Ο φτωχούλης του Θεού"!

α)Δεν είμαι υπέρμαχος του αθεϊστικού κινήματος ούτε και της παράλογης θρησκευτικότητας.Εξάλλου η πίστη είναι όπως το κίνημα των Πυρρωνιστών,λες πως δεν πιστεύεις αλλά και πάλι πιστεύεις στην μη πίστη.Ο τρόπος που μπαίνει η θρησκεία στο βιβλίο και η αγιότητα ανθρώπων και μοναχών με βρίσκει αντιμέτωπη με πολλά ηθικά ζητήματα που κατά καιρούς έχουν απασχολήσει τον ρωσικό ρεαλισμό εκείνης της περιόδου ακόμα και τον ίδιο τον Ντοστογιέφσκι°η κοινωνική αδικία και το σύστημα της καθεστηκυίας τάξης.Το ότι παραδέχεται την αδυναμία του μπροστά σε αυτό το σύστημα και την προσπάθεια επανένταξης του σε αυτό,δεν νομίζω να μας αφορά να το διαβάσουμε.Προσπαθεί να μας πείσει ότι οι άνθρωποι χωρίς μέλλον και πόρους έχουν ευκολότερη πρόσβαση στην γαλήνη γιατί κοπιάζουν και μοχθούν.Αυτές οι ασυναρτησίες δεν συναντούνται παρά μόνο σε κάτι βιβλία υποτιθέμενων κοινωνιολόγων ιερέων της Βρετανίας.Στη λαϊκή τάξη,ή στους προερχόμενους από αυτήν, προσάπτει συναισθήματα μισανθρώπων και ευτέλειας.Όχι,δεν δέχομαι τίποτα από αυτά.

β)Ο πατέρας των πρωταγωνιστών αδελφών,είναι ένας αμόρφωτος που θέλησε και κατάφερε να αναρριχηθεί κοινωνικά.Πώς γίνεται όπως ένας τέτοιος άνθρωπος να αναπαράγει στις συζητήσεις του χωρία από βιβλία ή να ασχολείται με την διανόηση και τον Μαρκήσιο ντε Σαντ,χωρίς να έχει πρόσβαση σε μόρφωση;Εκεί,άρχισα να βλέπω χάσματα νοηματικά τα οποία δεν γεφυρώνονται με το να λέει αργότερα πως αγόραζε βιβλία τα οποία ποτέ δεν διάβαζε.

γ)Είναι κλισέ στα έργα του Ντοστογιέφσκι οι γυναίκες ηρωίδες να απουσιάζουν ή να αχνοφαίνονται σαν φαντάσματα.Αλλά ο μισογυνισμός του είναι σε μεγαλύτερο βαθμό από ποτέ άλλοτε και φαίνεται από την αδυναμία των γυναικών που πηγαίνουν στα μοναστήρια για να ζητήσουν βοήθεια και συμπαράσταση από τους ιερωμένους.Είναι ψυχικά κατώτερες στις κακουχίες και χρειάζονται καθοδήγηση.Είναι εκ φύσεως κοντύτερα στην σεξουαλική αμαρτία και είναι ο λόγος τσακωμού μεταξύ πατέρα και πρωτότοκου γιού.

δ)Δεν γίνεται τουλάχιστον τα 2/3 των προσώπων του βιβλίου να παθαίνουν έστω και μια επιληπτική κρίση!!!Κι από ιατρική πλευρά αν το κοιτάξουμε,δεν ήταν τόσο κοινό να παθαίνει κανείς επιληπτικές κρίσεις.Αλλά ήταν ένα σταθερό μοτίβο σε όλα σχεδόν τα βιβλίου του η νεύρωση κι η επιληψία.

ε)Για πρώτη φορά στη ζωή μου όμως πέταξα βιβλίο από τα χέρια μου με τους Καραμάζωφ.Ένα χωριατόπαιδο(το νώθο παιδί του έντονου και γελοίου δευτεραγωνιστή πατέρα) χωρίς μόρφωση και με μια αντίληψη αρκετά χαμηλότερη των υπολοίπων,βρίσκει ατάλαντο κι αφελή τον Νικολάι Γκόγκολ στα διηγήματα της χωρικής ζωής,έναν συγγραφέα που προσωπικά θεωρώ αξιόλογο και ταλαντούχο εκ φύσεως κι όχι θέσεως ή προσπάθειας.Τα συγκεκριμένα διηγήματα του Γκόγκολ,είναι από τα πρώτα διηγήματα που έχουν ρεαλιστικά στοιχεία έπειτα από τον Αλεξάντερ Πούσκιν με τα Διηγήματα της Φωτιάς.Το μένος και η εμπάθεια του Ντοστογιέφσκι για συγγραφείς και διανοητές που είχαν άλλες αντιλήψεις από εκείνον είναι διάχυτες σε όλο το βιβλίο του και δεν μπορώ να σας πω ότι με άφηνε αδιάφορη αφού συνήθως δεν αιτιολογούσε την θέση του κι αόριστα με θρησκευτικές θυμοσοφίες απέρριπτε ο,τι δεν του καθόταν καλά.


Δυστυχώς,ενώ δεν θέλω να αποτρέπω κανέναν από το να διαβάζει βιβλία γιατί τα αγαπώ σχεδόν όλα,οι Αδερφοί Καραμάζωφ είναι από εκείνα που δεν συστήνω.Όχι γιατί δεν είναι καλογραμμένο,θα πω ψέματα πως ακόμα και με όση αποστροφή κι αν το διάβαζα δεν με συνέρπαζε η γραφή του και τα αποσπάσματα από ποιήματα ή ολόκληρα κείμενα άλλων που ξεστόμιζαν οι ήρωες του βιβλίου -κατά πόσο πιθανό είναι να τα γνωρίζουν όλα αυτά και να έρχονται στο στόμα τους όμως;- και έδειχνε τις βαθιές γνώσεις του και την γλωσσική του δεξιοτεχνία και πρωτοτυπία.Αλλά χίλιες και κάμποσες εκατοντάδες ακόμα σελίδες για θρησκευτικές αναζητήσεις και τύψεις δεν κάνουν καλό σε κανέναν.Κι η λύτρωση δεν είναι προτέρημα όλων των αναγνωστών.Φοβάμαι,πως όσο κι αν θελήσω να δώσω δεύτερη ευκαιρία σε εμένα να το κατανοήσω σε μια ανάγνωση εκ νέου μετά από καιρό θα λυπηθώ τον Ντοστογιέφσκι για την αδυναμία του που το κυρίευσε τελικά ενώ ήταν πολύ καλύτερος από το τελευταίο δείγμα γραφής του,με αυτό το μυθιστόρημα.

                                                                                            Pascalen Antoinette

Υ.Γ. 42 Μπορείτε να μας γράψετε κι εσείς για το βιβλίο εκείνο που δεν συστήνατε ποτέ στους συνανθρώπους σας βιβλιόφιλους και να στείλετε το κείμενο στο kmalakate@gmail.com. Λεπτομέρειες σε τούτο δω το ποστ

Υ.Γ.42-42 Να σημειώσω εδώ πως εγώ διαφωνώ. Έχω διαβάσει τους Καραμαζώφ μια φορά στα 15, άλλη μία στα 25 μου και σκοπεύω και να τους διαβάσω μια φορά ακόμα πριν πεθάνω. 

Κλήρωση για δύο αντίτυπα "Το διπλό πρόσωπο του νου"

Σήμερα 4/10/2015 ακούστε μας στην εκπομπή Διαβάζοντας στον www.amagi.gr. Καλεσμένος μας ο Γιάννης Παπαγιάννης για να μιλήσουμε για το νέο του βιβλίο "Το διπλό πρόσωπο του νου". Στις 2μ.μ.

Κληρώνουμε δύο αντίτυπα του βιβλίου, ευγενική προσφορά των Εκδόσεων Κριτική. Για να λάβετε μέρος στην κλήρωση πατήστε "Μου αρέσει", κοινοποιήστε ή σχολιάστε το ποστ στο γκρουπ της εκπομπής στο Facebook ή αφήστε σχόλιο σε αυτή την ανάρτηση.

Εδώ ακούτε την εκπομπή της προηγούμενης Κυριακής με καλεσμένο τον Αργύρη Καστανιώτη:

Διαβάζοντας 27/09/2015 Καλεσμένος ο Αργύρης Καστανιώτης by Katerina Malakate on Mixcloud

Η φυλή των βιβλιόφιλων: παρεμβολή του Μαραμπού

Πλυντήριο βιβλίων

του Μαραμπού

Πολλές φορές, άνθρωποι που διαβάζουν κατηγορούνται για ασύδοτη ονειροπόληση (και ενίοτε διώκονται αγρίως γι' αυτήν!)˙ μεμψίμοιροι άνθρωποι τους μέμφονται γιατί δεν κατέχουν επαρκώς την πρακτική πλευρά της ζωής. Τους θεωρούν ανίκανους να βάψουν έναν τοίχο ή να πουλήσουν το αμάξι τους ή να περιποιηθούν έναν κήπο ή έστω, κάτι πιο απλό, να βάλουν, ας πούμε, ένα πλυντήριο.

Πόσο δύσκολο είναι τέλος πάντων, να βάλεις ένα πλυντήριο; Στο κάτω κάτω της γραφής, πρόκειται για τα ρούχα σου! Δε θες να είναι καθαρά, μυρωδάτα και άνετα για να ντύνουν τέλεια το σώμα σου; Και τότε, το Πνεύμα επαναστατεί. «Και τα δικά μου “ρούχα”; » γκρινιάζει˙ «Τι θα γίνει με μένα, θα μείνω γυμνό και εκτεθειμένο, επειδή μερικοί ειδήμονες της πρακτικότητας βαρέθηκαν να επινοήσουν μια λύση;» Ησύχασε φιλαράκο, θα επινοήσω εγώ μια λύση˙ εξάλλου, αν και δεν είμαι από τους πλέον καταζητούμενους της ονειροπόλησης, έχω συμβάλει με τον τρόπο μου και εγώ, σ' αυτό το έγκλημα.

Νομίζω ότι, άθελά σου, υπέδειξες μια κατεύθυνση όταν παρομοίασες τα βιβλία με ενδύματα της ψυχής – ή έστω με ρούχα, ας μην δώσουμε κι άλλη αφορμή στους επικριτές μας να μας κατηγορήσουν για αλόγιστη και ανώφελη χρήση εξεζητημένου λόγου. Αν και δεν μπορώ να φανταστώ για ποιον λόγο θα έπρεπε να πλένονται τα ρούχα της ψυχής μας, προτίθεμαι τουλάχιστον, να φανταστώ μια συσκευή που θα μπορούσε να το κάνει αυτό˙ ένα πλυντήριο βιβλίων.

Η συσκευή είναι αρκετά απλή, σαν ένα συνηθισμένο πλυντήριο, με μόνη διαφορά ότι, στην υποδοχή του απορρυπαντικού βάζουμε σκόρπια γράμματα όλων των γλωσσών του κόσμου, και ότι, δεν υπάρχουν απόνερα παρά μόνο άυλες σκέψεις που εκλύονται από το ανηλεές κοπάνημα των βιβλίων μέσα στον κάδο. Μπορείς τώρα να φανταστείς έναν ειδήμονα της πρακτικότητας να θέτει σε λειτουργία ένα τέτοιο πλυντήριο; Φυσικά και μπορείς, γι' αυτό και χαμογελάς!

Είναι εύλογο να μην γνωρίζει, ποια βιβλία πλένονται στο πρόγραμμα με τις υψηλές θερμοκρασίες. Ή, ποια είναι εκείνα που θέλουν πρόπλυση. Ίσως, να τα έβαζε όλα στο πρόγραμμα για τα ευαίσθητα για να ξεμπερδεύει, κάνοντας την αφελή σκέψη ότι, η ευαισθησία του αναγνώστη φωλιάζει μέσα στα βιβλία που διάβασε, μένοντας έκπληκτος με το δυσάρεστο αποτέλεσμα της πλύσης, όπως θα έμενε και ένας που θα έβαζε όλα του τα ρούχα στο ευαίσθητο πρόγραμμα, επειδή θα τύγχανε να είναι ευαίσθητος και συμπονετικός και ο ίδιος.

Πού βρίσκεται λοιπόν η διαφορά ανάμεσα στους δυο τρόπους πλύσης; Γιατί ο ειδήμων δεν συμπεριφέρεται ως τέτοιος; Η ανάγνωση δεν είναι πράξη, θα ισχυριστεί – περισσότερο ειδήμων στην αλαζονεία, παρά σε οτιδήποτε άλλο. Τότε, γιατί εμείς οι αναγνώστες, αναφερόμαστε συχνότατα στο διάβασμα, με την φράση “πράξη της ανάγνωσης”; Από κόμπλεξ κατωτερότητας, θα ξεφωνίσει οργισμένος, για να νομίζετε ότι κάνετε κάτι!

Όμως, έχουμε αφήσει μια πλύση στη μέση. Τι θα γίνει επιτέλους; Θα καταφέρει να θέσει σε λειτουργία το πλυντήριο βιβλίων; Κοίτα τον, τι κάνει! Βάζει τον Κοέλιο στην ίδια πλύση με τον Κάφκα! Μήπως να επέμβουμε ή να τον αφήσουμε να φάει τα μούτρα του; «Πλάκα που θα' χει όταν θα ανακαλύψει ότι ένα από τα δύο τού “μάζεψε” στο πλύσιμο!» κάγχασε το Πνεύμα. Μόλις πρόσθεσε και λίγο Τζόυς. Θα ήταν καλό να πρόσθετε και λίγο μαλακτικό, δε νομίζεις; Μερικούς οδηγούς ανάγνωσης, κάποια άρθρα κριτικής ίσως; Βάζει και Πύντσον! Και Μπολάνιο!! Αν εξαιρέσουμε τον Κοέλιο, όλες οι υπόλοιπες επιλογές του είναι τέλειες, πρέπει να το παραδεχθούμε αυτό. «Μπα, η τύχη του πρωτάρη!» Όμως, για στάσου, δεν είναι πολλά ολ' αυτά για μία μόνο πλύση; «Λες να κλατάρει ο κάδος;»

Το Πνεύμα έκανε μια κίνηση άφατης αποθάρρυνσης και κόντεψε να παραδώσει το πνεύμα του μέσα στα χέρια μου, όταν αντίκρισε τον ειδήμονα να πατά το κουμπί του σύντομου προγράμματος! «Τι άσχετος! Σαν να προσπαθεί να καθαρίσει την φόρμα εργασίας με νεροπίστολο!»

Ας αφήσουμε λοιπόν τον ειδήμονα να κάνει δοκιμές με το πλυντήριο βιβλίων. Εξάλλου, τι νόημα έχουν γι' αυτόν οι δοκιμές, αν δεν αισθάνεται την ανάγκη να φορέσει τα ρούχα; Μετά από λίγο, παρατάει το πλυντήριο και κινείται προς το μέρος του αναγνώστη με ένα ύφος επιφοίτησης στο πρόσωπό του. «Ετοιμάσου, θα πει εξυπνάδα!» προειδοποιεί το Πνεύμα. Μου την έφερες με το πλυντήριο βιβλίων αλλά επιμένω ότι παραμένεις ένας πρακτικά ανίκανος άνθρωπος. Μπορείς να βγάλεις τον σκύλο βόλτα; Να κόψεις ξύλα με τσεκούρι; Να οργανώσεις μια κηδεία; Τι έχεις να πεις για ολ' αυτά, ονειροπαρμένε; Ωχού, βαριέμαι να στο αναλύσω περισσότερο.

                                                                                                 Μαραμπού 

«Η γυναίκα της άμμου», Kōbō Abe

Ένας νεαρός άντρας, καθηγητής ξεκινά στις διακοπές του για ένα εντομολογικό ταξίδι. Δεν λέει σε κανέναν πού θα πάει, ψάχνει ένα έντομο διαφορετικό, δικό του, ακατάταχτο ακόμα. Έτσι βρίσκεται σε μια αμμώδη περιοχή, ολομόναχος. Παρατηρεί ένα πολύ περίεργο χωριό. Κάθε σπίτι του είναι κυριολεκτικά χαμένο μες στην άμμο, σε μια λακκούβα με αμμώδη τείχη ίσως και δέκα μέτρων. Το πρώτο βράδυ ζητά κατάλυμα στο χωριό. Τον στέλνουν στο σπίτι μιας γυναίκας, τον κατεβάζουν με μιαν ανεμόσκαλα. Η ανεμόσκαλα το πρωί δεν είναι πια εκεί. Αργεί, αλλά συνειδητοποιεί πως δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής. 

Η γυναίκα- που μόλις έχει χάσει τον άντρα και το παιδί της- είναι στην ηλικία του, μιλά ελάχιστα, κοιμάται την μέρα και την νύχτα φτυαρίζει ακατάπαυστα άμμο για να συντηρήσει το σπίτι. Μια αντιπροσωπεία από το χωριό περνά συνέχεια με ένα ζεμπίλι και την ανεβάζει επάνω. Όταν ρίχνουν και για εκείνον τα σύνεργα για να μαζεύει άμμο μέσα στην τρύπα, ούτε το περνά από το μυαλό να συμμορφωθεί. 

Ένα κείμενο από κείνα τα κλασικά καφκικά όπου κάποιος ξυπνά παγιδευμένος κι είναι αδύνατο να καταλάβει ή να ξεφύγει είναι «Η γυναίκα της άμμου», του Κόμπο Αμπέ. Από την άλλη η σχέση του άντρα με την γυναίκα έχει κάτι βαθιά Ιαπωνικό. Σιωπές, υπαινιγμός, σεξουαλικότητα στα όρια του πόθου και της αηδίας. Την πρώτη μέρα ο άντρας βλέπει την γυναίκα να κοιμάται γυμνή, με μόνο το πρόσωπο καλυμμένο. Αν ιδρώσεις, του λέει, και φοράς ρούχα, τότε το δέρμα ανοίγει και πυορροεί και μετά βγαίνει σαν λέπια. 

Η άμμος συναρπάζει τον νεαρό άντρα- το σχήμα της που της δίνει περίπου την ρευστότητα των υγρών ενώ πρόκειται για στερεό, η συνεχής εναλλαγή της, η κρυφή της υγρασία. Η γυναίκα, ανώνυμη πάντα, τον απωθεί και τον έλκει. Είναι πλήρως υποταγμένη στην κοινότητα, το «χωριό» που επιβάλλει να μην κάνεις τίποτα άλλο παρά να φτυαρίζεις άμμο όλη νύχτα, που σε χρησιμοποιεί σαν γρανάζι, σαν ανταλλακτικό, για την επιβίωσή του.

Βαθιά φιλοσοφικό, το μυθιστόρημα πλημμυρίζει από τις σκέψεις του άντρα για την ζωή του, για την σχέση του εκεί έξω, για την ηθική. Αλλά οι σκέψεις για τον εγκλεισμό του παραμένουν άδηλες. Βλέπουμε τις προσπάθειες του να αποδράσει, νιώθουμε τον τρόμο του για την ζωή που χάθηκε, αλλά δεν την ακούμε. 

Η γυναίκα της άμμου είναι ένα κλειστοφοβικό μυθιστόρημα. Ακολουθεί κλασική δομή: άρνηση, πρώτες προσπάθειες απόδρασης, έπειτα για λίγο υποταγή, κορύφωση με την τελευταία. Μετά η λύση. Είναι από κείνα τα βιβλία που θα 'θελες να 'χεις μια ευκαιρία ακόμα να τα «διαβάσεις για πρώτη φορά». Και χαίρομαι που το διάβασα αναγνωστικά ώριμη, και μπορώ να το εκτιμήσω. 

                                                                         Κατερίνα Μαλακατέ

«Η γυναίκα της άμμου», Κόμπο Αμπέ, μετ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα, 2004, σελ. 275

Υ.Γ. 42 Δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, έγινε ταινία από τον Hiroshi Teshigahara.