10/3/23

"Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές", Έρση Σωτηροπούλου



Η Έρση Σωτηροπούλου έγραψε το "Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές" το 1999, στο γύρισμα της χιλιετίας, σε μια εποχή ευφορίας για την Ελλάδα, που λίγα πράγματα προμήνυαν τι θα μας συμβεί στα επόμενα 24 χρόνια. Και παρόλο που σε πολλά σημεία έχει στοιχεία φάρσας, μοιάζει να προλέγει αυτά που έπονταν, σαν να έχει ρουφήξει, με έναν σκοτεινό και κάπως κωμικό τρόπο, τη μαυρίλα που θα ακολουθούσε.

Οι κεντρικοί χαρακτήρες στο Ζιγκ ζαγκ είναι αποσπασματικοί και σπασμένοι, ποτέ δεν τους βλέπουμε ούτε τους καταλαβαίνουμε πλήρως, την ιστορία τους τη μαθαίνουμε κομμάτι κομμάτι ή και καθόλου. Ο Ισίδωρος ή αλλιώς Σιντ (φαντάζομαι από το Βίσιους), δεν δίνει δεκάρα που είναι άνεργος, ζει με μια Μάινα που όλο λέει «Για σου Μαρία» και πίνει από το πρωί, η αδελφή του η Λία, ζει μέσα σε έναν θάλαμο νοσοκομείου, γιατί πάσχει από henvmb, το ανάποδο του Aids, και περιμένει να πεθάνει. Ο νοσοκόμος Σωτήρης, ανέραστος κι επιδειξίας. Μια πολύ αδύνατη γυναίκα που τη λένε Τζούλια ή αλλιώς Μπλακ Μάτζικ και μια δωδεκάχρονη, η Νίνα.

Φόντο ένα πολύ ζεστό καλοκαίρι, από αυτά που ο καύσωνας απορροφά κάθε ικμάδα. Οι ήρωες της Σωτηροπούλου ψάχνουν την αγάπη, χωρίς να είναι σίγουρο πως μπορεί να νιώσουν οτιδήποτε, ούτε έρωτα, ούτε θλίψη, ούτε δέος μπροστά στον θάνατο. Κι όμως αυτό τους αδικεί, όλα τα νιώθουν, για αυτό φέρονται έτσι. Είναι τραυματίες της ζωής ενηλικιώνονται σε μια εποχή που όλα τα διαλύει, μένουν πολύ λίγα, πολύ φτηνά πράγματα για να κρατηθεί κανείς. Και μερικές φορές μένει μόνο ο ένας για τον άλλον. Ακόμα κι όταν δεν του κρατάει το χέρι όσο πεθαίνει.

Η γραφή είναι κοφτερή, η γλώσσα χωρίς καλλωπισμούς και φτιασίδια, παλλόμενη και ζωντανή στους διαλόγους, κοφτή όσο πρέπει στην αφήγηση. Η συγγραφέας χειρίζεται τον παραλογισμό της πραγματικότητας με πικρό χιούμορ, μια αίσθηση υπερβατική, πως μόνο στην παράνοια μπορούμε να αντέξουμε. Της αρέσει η δύναμη του τυχαίου, οι συμπτώσεις που συνδέουν τους ανθρώπους χωρίς κανέναν λόγο, τα ευφυολογήματα. Της αρέσει να γράφει κινηματογραφικά, συχνά έχεις την αίσθηση πως τελειώνει μια σεκάνς. Από την άλλη, η εστίαση συνεχώς αλλάζει, διαβάζουμε την ιστορία πότε από τον έναν ήρωα και πότε από τον άλλον, η πλοκή υφαίνεται μέσα από θραύσματα, λογοτεχνικά μιλάμε για ένα βιβλίο δουλεμένο, με τεχνικές, και υπόβαθρο. Η μικρή Νίνα που γράφει, και της ζητάνε να «γράφει ωραία» μοιάζει λίγο με το άλτερ ίγκο της Σωτηροπούλου. Το γράψιμο είναι ελευθερία, κι ασέβεια και αναρχία, πηγάζει από τα σκοτάδια μας. Αυτό μαθαίνει μια δωδεκάχρονη. Κι εμείς.

Το 2008 μετά από ενέργειες του Κωνσταντίνου Πλεύρη βγήκε δικαστική απόφαση που ζητούσε την απόσυρση του Ζιγκ ζαγκ από τις σχολικές βιβλιοθήκες-- το κατηγόρησαν για «χυδαιότητα, βωμολοχία και πορνογραφία». Στην πραγματικότητα, αν κι όλα αυτά είναι εξόχως δελεαστικά, κι εξαιρετική διαφήμιση, δεν έχουν κεντρικό ρόλο στο βιβλίο. Η χυδαιότητα, αν υπάρχει στο μυθιστόρημα, είναι γιατί υπάρχει και στη ζωή μας.




                                  Κατερίνα Μαλακατέ


"Ζιγκ Ζαγκ στις νεραντζιές", Έρση Σωτηροπούλου, εκδ. Πατάκη, 2020 (α' 1999 Κέδρος), σ.260

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου