Ως τώρα, αν και τα διάβαζα πολύ ευχάριστα, κανένα βιβλίο του Russell Banks δεν με είχε ενθουσιάσει. Έμελλε αυτό, το τελευταίο του, που το έγραψε πριν πεθάνει, και περιέχει και το φάντασμά του μέσα, να με ξετρελάνει.
Το αφηγηματικό τέχνασμα λοιπόν είναι το εξής, ο συγγραφέας Ράσελ Μπανκς, βρίσκει το 1999 σε μια επαρχιακή βιβλιοθήκη που πλημμύρισε η αποθήκη της, τις μπομπίνες που ηχογράφησε ένας άντρας, ο Χάρλει Μαν, λίγο πριν πεθάνει και αποφασίζει να τις απομαγνητοφωνήσει και να τις μεταγράψει. Αυτό το τέχνασμα δίνει στο μυθιστόρημα έναν φρέσκο αφηγητή, μόλις 84χρόνων, που η προφορικότητά του, και η στοχαστικότητά του (μιλάει μόνος του σε ένα μαγνητόφωνο, όπως μόνος υπήρξε καθόλη τη μακρά ζωή του), για τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, προσδίδει βάθος και ένταση. Ακούμε ταυτόχρονα τη φωνή του ηλικιωμένου άντρα που θυμάται και τώρα πια ξέρει, και του νεαρού φρέσκου έφηβου, που δεν ξέρει, κι η αθωότητά του είναι σπαρακτική.
Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Χάρλει είναι ένα 12χρονο αγόρι που μεγαλώνει μαζί με την μητέρα, τον πατέρα, τον δίδυμο αδελφό του και τα μικρότερα αδέλφια του, που είναι κι αυτά δίδυμα αγόρια, σε μια κομμουνιστική ουτοπία, σε μια κοινότητα Ρασκινιτών. Τα πράγματα δυσκολεύουν όταν ο πατέρα του πεθαίνει από τύφο, και τον χρήζει μέσα σε μια νύχτα αρχηγό της οικογένειας. Η έγκυος— σε ένα ακόμα παιδί— μητέρα του, τους παίρνει από εκεί και τους μετατοπίζει σε μια φυτεία. Για εννιά μήνες ζουν τη ζωή του «λευκού σκλάβου» με ένα χρέος που συνεχώς μεγαλώνει στον αφέντη, για τη στέγη και το φαί, μέχρι που η μητέρα στέλνει ένα γράμμα. Κι έρχεται ένας Σέικερ να τους σώσει.
Οι Σέικερς είναι μια κοινότητα χριστιανών, που πιστεύουν πως η Δευτέρα παρουσία έχει ήδη γίνει, στο πρόσωπο μια μοναχής του 18ου αιώνα, και ζουν εν πολλοίς κοινοβιοτικά και ουτοπικά όπως οι Ρασκινίτες· με έναν επιπλέον κανόνα, άντρες και γυναίκες πρέπει να απέχουν από το σεξ για πάντα. Αυτός ο κανόνας βέβαια σημαίνει πως ξεμένουν από παιδιά και πιστούς, και για αυτό ο Πρεσβύτερος Τζον έρχεται να τους σώσει, η Μητέρα μπορεί να μην έχει περιουσία να τους παραχωρήσει, έχει όμως στην κυριότητά της πέντε παιδιά.
Σε αυτή λοιπόν την κοινότητα των Σέικερς ενηλικιώνεται ο Χάρλει Μαν, κι άλλα δεν θα σας πω, γιατί η αφήγηση είναι συνεχώς συναρπαστική, και αξίζει τον κόπο να την ακολουθήσει κάποιος αγνός από σποιλερ.
Έτσι αγνός είναι και ο πρωταγωνιστής μας, ένας έφηβος που μεγαλώνει εντός και εκτός κόσμου, ένας γεννημένος ηγέτης, ένας ονειροπαρμένος, ένας μελισσοκόμος που πιστεύει βαθιά στον θεσμό της οικογένειας, ένας κτηματομεσίτης, ένας σεξουαλικά καταπιεσμένος έφηβος, ένας άθεος Χριστιανός.
Οι αντιφάσεις της προσωπικότητας του αφηγητή, η ανάγκη του Ράσελ Μπανκς να είναι απλά μεταγραφέας των μπομπίνων, και να μην εκφράζει πουθενά ως συγγραφέας-αφηγητής κρίση, η συνεχής υπόνοια πως όλα αυτά είναι αλήθεια, αλλά και πως δεν είναι, βάζουν τα θεμέλια για ένα μυθιστόρημα βαθιά φιλοσοφικό. Ο στοχασμός για τη ζωή και το θάνατο, τη νεότητα και τα γηρατειά, βγαίνουν αβίαστα στον αναγνώστη, χωρίς ποτέ να αναφέρει ο συγγραφέας τίποτε για αυτά.
Έντονα είναι και τα ερώτημα της πίστης, της δουλείας, της εκμετάλλευσης, της εξουσίας. Της σύγχονης δουλείας σε κάθε της μορφή. Σαν να έβαλε σε αυτό το τελευταίο μυθιστόρημά του ο Ράσελ Μπανκς, όλη του την ικμάδα. Και τελικά να πέθανε στο τέλος της αφήγησης, όπως ο ήρωας του ο Χάρλει Μαν, αλλά όχι όπως το άλτερ ίγκο του στο βιβλίο, ο Ράσελ Μαπνκς. Αυτό το παιχνίδι με τον λογοτεχνικό και τον πραγματικό θάνατο, με τους δύο αφηγητές στο βιβλίο, με την ταυτότητα του συγγραφέα και του αφηγητή κ.ο.κ. είναι μια σπείρα που δημιούργησε η ίδια η ζωή, ο συγγραφέας πέθανε λίγο καιρό αφότου εκδόθηκε το βιβλίο, αλλά δεν μου το βγάζει κανείς από το μυαλό πως έγινε επίτηδες. Κι είναι ένα εκπληκτικό mindfuck.
Κατερίνα Μαλακατέ
Υ.Γ. η μετάφραση του τίτλου, “The magic kingdom” υποφέρει λίγο στα ελληνικά, γιατί για τους αμερικάνους είναι άμεση η πολιτισμική αναφορά στη Disneyland, ενώ για μας, «το Μαγικό βασίλειο, δεν είναι.
.jpg)