Ο Χάινριχ Φον Κλάιστ, γεννήθηκε το 1777 κι ήταν σύγχρονος του Γκαίτε και του Σίλλερ. Το 1811 αυτοκτόνησε στη λίμνη Wannsee κοντά στο Βερολίνο μαζί με τη φίλη του Henriette Vogel σε μια συμφωνημένη διπλή αυτοκτονία. Η σκηνή είναι σχεδόν μυθική για την ιστορία της λογοτεχνίας, πρώτα πυροβόλησε εκείνη (που έπασχε από καρκίνο) και μετά τον εαυτό του.
Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την εικόνα του ως τραγικής ιδιοφυίας. Ήδη ήταν γνωστός για την περίφημη «καντιανή» κρίση του, μελετώντας τον Καντ είχε φτάσει στο συμπέρασμα πως δεν θα μπορέσει ποτέ να μάθει την αλήθεια αυτή καθ’ αυτή, πως η πραγματικότητα είναι ασταθής, αβέβαιη και παραπλανητική κι αυτή η συνειδητοποίηση τον είχε εξουθενώσει.
«Η Μαρκησία Ο…» είναι πραγματικά ένα τολμηρό αφήγημα για την εποχή. Μια νεαρή χήρα, κόρη του διοικητή της Φρουράς, βρίσκεται στο κάστρο όσο το πολιορκούν οι Ρώσοι. Αργότερα θα ανακαλύψει πως είναι έγκυος, και θα ισχυριστεί πως δεν ξέρει πώς συνέβη. Ατιμασμένη θα βάλει αγγελία για να αναγκάσει τον πατέρα του παιδιού της να εμφανιστεί.
Ομολογώ πως με εντυπωσίασε ο τρόπος που ο Φον Κλάιστ αντιμετώπισε την ιστορία, σε μια κοινωνία που στηρίζεται στην αγνότητα και την γυναικεία τιμή, που η γυναίκα δεν πρέπει απλά να είναι αγνή αλλά και να φαίνεται αγνή, η Μαρκησία παίρνει τη μοίρα της στα χέρια της, χωρίς τις υψηλόφρονες κορώνες που θα συναντούσαμε στον Βέρθερο του Γκαίτε, χωρίς την αίσθηση πως αυτό που κάνει είναι πράξη επαναστατική.
Κι όμως είναι.
Ξεχνάς πως διαβάζεις ένα κείμενο της πρώιμης λογοτεχνικής περιόδου, που γράφτηκε πάνω από 200 χρόνια πριν, απολαμβάνεις τον υπαινιγμό, το μισόφωτο, την ειρωνεία και την ενσυναίσθηση του συγγραφέα για τον πόνο ενός βιασμού που δεν περνάει έτσι εύκολα.
Το κεντρικό θέμα είναι αν η Μαρκησία είναι αθώα, αν όντως δεν ξέρει τι έγινε ή απώθησε το γεγονός για να διαχειριστεί το τραύμα. Δεν μπορεί να αποδείξει πως είναι αθώα, υπάρχει χειροπιαστό το αμάρτημα της, ένα μωρό. Μα μπορεί να κάνει κάτι. Η υποκρισία της κοινωνίας ξεσκεπάζεται με έναν τρόπο λιτό, σχεδόν χειρουργικό. Το κείμενο έχει κάτι τις το μοντερνιστικό κι ας εκδόθηκε το 1808.
Και το τέλος, αυτό το χαρμόσυνο τέλος, ο γάμος με τον βιαστή, που καθησυχάζει τους γύρω, σου δημιουργεί τεράστια ηθική ανησυχία. Και φαντάζομαι πως δημιούργησε ακόμα μεγαλύτερη στους αναγνώστες των αρχών του 19ου αιώνα. Γιατί ο Φον Κλάιστ μοιάζει να μην ανήκει στην εποχή του, μιλάει για ένα κόνσεπτ εντελώς μοντέρνο, την παράλογη σύγκρουση του ανθρώπου (και δη μιας γυναίκας) με την τάξη του κόσμου.
«Η Μαρκησία Ο…» είναι ένα μικρό διήγημα, που ίσως καν να μην είχα στον νου μου να διαβάσω αν δεν έβγαινε στην σειρά «Απνευστί» των εκδόσεων Οξυ, αυτή τη σειρά με τα μικρά, άγνωστα, τολμηρά κλασικά. Έγινε ταινία από τον Ερίκ Ρομέρ το 1976.
Κατερίνα Μαλακατέ
.jpg)
