"Ανταρκτική", Άντζελα Δημητρακάκη

Σα να απογοητεύτηκα τούτη τη φορά από την «Ανταρκτική» της Άντζελας Δημητρακάκη. «Το άνοιγμα της μύτης», η συλλογή διηγημάτων που έχω διαβάσει από τη συγγραφέα, μου είχε αφήσει μεγάλες προσδοκίες, κι ίσως δεν έπρεπε να συνεχίσω με το πρωτόλειό της. Το μυθιστόρημα μου φάνηκε σαν περίπου όλα όσα γράφονταν εκείνη την τιμημένη εποχή (πρωτοεκδόθηκε το 1997),  μια παρέα παιδιών που κινείται έξω από το λάιφσταιλ, έχει κάνει το σπίτι μιας φίλης κοινόβιο, δεν ξέρει που βαδίζει, πίνει, καπνίζει και κάνει που και που κάνα τριπάκι.

Πρωταγωνίστρια η Βέρα που μόλις γύρισε από ένα ταξίδι σε πολλές και διαφορετικές χώρες (δεν έφτασε όμως στην Ανταρκτική που ήταν το όνειρό της) όπου άφραγκη, άστεγη, χωρίς όχημα κατάφερε τις περισσότερες φορές να βρει ανθρώπους να τη βοηθήσουν και να γίνουν περιστασιακά φίλοι της. Τώρα πια στην Αθήνα, χωρίς μία, γυρίζει από δω κι από κει, πάει για μια μέρα στο πατρικό της όπου δεν την παλεύει με τη μάνα της και καταλήγει πάλι στο κοινόβιο της Στέφης. Η Στέφη κληρονόμησε ένα διαμέρισμα από τη γιαγιά της και εκεί αράζει όλη η παρέα, οι περισσότεροι κάποια βράδια κοιμούνται κιόλας, το ένα δωμάτιο είναι κάτι σα στούντιο.

Ο μόνος ολοκληρωμένος χαρακτήρας είναι η Βέρα. Όλοι οι άλλοι υπερίπτανται γύρω από την ηρωίδα, που τους πετάει τελικά στον κάλαθο των αχρήστων αργά ή γρήγορα, πάντως με συνοπτικές διαδικασίες. Έχει πλάκα να το διαβάζεις, ίσως σε μια άλλη εποχή να είχε και τα «κρυμμένα» του μηνύματα, πάντως στο σήμερα μοιάζει απελπιστικά ξεπερασμένο.

«Ανταρκτική», Άντζελα Δημητρακάκη, εκδ. Οξύ, 2006(αναθεωρημένη έκδοση), σελ. 156

Υ.Γ. Θα διαβάσω κι άλλο της Δημητρακάκη  Πρέπει να αποκτήσω ολοκληρωμένη άποψη.

Υ.Γ. 42 Δεν το αγόρασα από το παζάρι. 9,70 έδωσα, σνιφ...

Υ.Γ. 2 Ζητώ ταπεινά συγγνώμη από τον No14me, τη δική του (ενθουσιώδη) άποψη μπορείτε να βρείτε εδώ. Ελπίζω να συνεχίσει να μου μιλάει μετά από αυτό.  

"Οταν όλα καταρρέουν", Nicole Krauss

Βαθύ και σε κάποια σημεία αρκετά καταθλιπτικό, το μυθιστόρημα της Νικόλ Κράους «Όταν όλα καταρρέουν» αξίζει τον κόπο της ανάγνωσης, αν και σε παρασύρει σε έναν μάλλον αργό ρυθμό, σε βάζει για τα καλά στην αίσθηση των ηρώων του που οι ζωές του βρίσκονται συνεχώς στα όρια. Παρακολουθούμε μέσα στα χρόνια τέσσερις διαφορετικές ιστορίες, που όλες περιστρέφονται γύρω από ένα βαρύ γραφείο (φήμες λένε πως σε αυτό έγραφε ο Λόρκα) με πολλά μικρά και μεγάλα συρτάρια. Ένα από αυτά είναι κλειδωμένο και το κλειδί φαίνεται να μην το έχει κανείς.

Στην Νέα Υόρκη, μια ανερχόμενη συγγραφέας, η Νάντια, αποκτά το γραφείο όταν της το δανείζει ο Χιλιανός νεαρός ποιητής Ντάνιελ Βάρσκι, που τον γνωρίζει τυχαία και περνά την τελευταία του μέρα στην πόλη μαζί του. Το γραφείο γίνεται κεντρικό στοιχείο της ζωής της και της συγγραφής της αφού τα ίχνη του νεαρού Χιλιανού χάνονται και τα νέα δεν είναι καλά για αυτόν. Ώσπου, κοντά 25 χρονιά μετά εμφανίζεται μια νεαρή που διατείνεται πως είναι η κόρη του και παίρνει το γραφείο μακριά, στην Ιερουσαλήμ.

Μετά μαθαίνουμε την ιστορία της Λότε, μιας συγγραφέα με Γερμανική καταγωγή που  ποτέ δεν ήθελε να μιλά για τον εαυτό της. Αφηγητής είναι ο άντρας της, που την έχει μη στάξει και μη βρέξει, ανέχεται μέχρι και το καπρίτσιο της όταν εμφανίζεται ένας νεαρός ονόματι Ντάνιελ Βάρσκι να του χαρίσει το βαρύ, πολυαγαπημένο της γραφείο κι ας υποψιάζεται πως είναι εραστές. Η ιστορία θα πάρει αλλόκοτη τροπή όταν όσο η Λότε αργοπεθαίνει από Αλτσχάιμερ θα αποκαλυφθεί ένα μυστικό.

Στην Ιερουσαλήμ ένας πατέρας επανασυνδέεται με το γιο του στην κηδεία της μάνας. Οι σχέσεις τους ήταν πάντα κακές, ο γιος είχε φύγει στο Λονδίνο για χρόνια, όμως τώρα δηλώνει πως παραιτήθηκε από την πετυχημένη καριέρα του και θέλει να μείνει μαζί του. Οι μνήμες καθώς και η καθημερινότητα αλλάζουν τη σχέση τους.

Τέλος μια νεαρή μας μιλά για τον έρωτα της για έναν περίεργο άνθρωπο, τον Γιόαβ Ράις και τον εγκλεισμό του μαζί με την αδελφή του στο πατρικό τους. Ο πατέρας των δυο παιδιών, μια φιγούρα αινιγματική και ταυτόχρονα εμβληματική, είναι αντικέρ και ψάχνει μετά μανίας να βρει τα έπιπλα του πατρικού του σπιτιού, να το αναπαραστήσει έτσι όπως ήταν λίγο πριν το καταλάβουν οι Ναζί και οδηγήσουν τους δικούς του στην εξόντωση. Το μόνο που του λείπει είναι το βαρύ γραφείο του πατέρα του.

Οι ιστορίες μπλέκονται σχεδόν ανεπαίσθητα μεταξύ τους, ο χρόνος είναι ρευστός και ελαστικός, πότε βρισκόμαστε στο 1944 κι άλλοτε στο 2000. Το κοινό δίχτυ που ενώνει αυτούς τους ανθρώπους είναι η μοναξιά και η απώλεια, η αδυναμία επικοινωνίας με αυτούς που αγάπησες, η αυτοτιμωρία ως μέθοδος για να ξεχάσεις. Πολλές κλωστές της ιστορίας μένουν στο τέλος να αιωρούνται, κάθε μεμονωμένο επεισόδιο θα μπορούσε ίσως να αποτελεί και διαφορετικό μυθιστόρημα, όμως δεν λείπει η αίσθηση της συνοχής και της κάθαρσης. Το τελευταίο κεφάλαιο δένει τα πράγματα, τα κάνει περισσότερο κατανοητά και ταυτόχρονα τα αφήνει ανοιχτά.

Η Νικόλ Κράους είναι μια σχετικά νεαρή συγγραφέας, κατορθώνει όμως το αχανές υλικό της να το μετατρέψει σε καλοκουρδισμένο οικοδόμημα, να μη χαθεί στο δαίδαλο των ιστοριών της. Ένα τέτοιο επίτευγμα δεν μπορεί παρά να καταστήσει τη συγγραφέα του μια εξαιρετική ελπίδα για το Αμερικάνικο λογοτεχνικό μέλλον. 

"Όταν όλα καταρρέουν", Νικόλ Κράους, μετ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Μεταίχμιο, σελ 393

Υ.Γ.1 Αναλυτικότερα στο εξαιρετικό ποστ του librofilo

Υ.Γ.42 Ο πρωτότυπος τίτλος είναι "Great house"

Τα 10 πιο αγαπημένα βιβλία

Άνθρωπος της λίστας δεν είμαι καθόλου. Αλλά μετά από τη λαϊκή απαίτηση (Β.Κ και Μαραμπού, ακούτε;) θα υποκύψω στον πειρασμό.  Φυσικά όχι χωρίς να σας βασανίσω, μου πήρε σχεδόν δυο εβδομάδες να σβήνω και να γράφω βιβλία, να τα κοιτάω κι έπειτα να προσθέτω κι άλλα, οπότε δε βλέπω κανένα λόγο να παραδοθώ αμαχητί. Πρώτα λοιπόν θα πείτε εσείς. Οι κανόνες είναι οι εξής:

Επιλέγουμε 10  βιβλία που θεωρούμε τα καλύτερα σύμφωνα με τα δικά μας τωρινά γούστα όλων των εποχών. Στη λίστα μπορούν να περιλαμβάνονται βιβλία τόσο της ξένης όσο και της ελληνικής λογοτεχνίας (διηγήματα, μυθιστορήματα), όχι όμως δοκίμια, non-fiction, ποίηση κ.τ.λ. Κλεψιές του τύπου "να σου γράψω τους αγαπημένους μου συγγραφείς καλύτερα" δε θα δεχτώ.

Στο τέλος του βασανιστηρίου θα γράψω κι εγώ τη δική μου λίστα που υποσχέθηκα  στον εαυτό μου να μην την αλλάζω κάθε φορά που βλέπω ένα καινούργιο αγαπημένο στα σχόλια, γιατί θα καταλήξει σαν το γιοφύρι της Άρτας. Αν δε είμαι στα κέφια μου, μπορεί να βγάλω και αποτελέσματα της "ψηφοφορίας".

"The minority report", Philip K.Dick

Τις προηγούμενες μέρες πέρασα μια χαρούμενη ίωση, με υψηλό πυρετό που με κράτησε στο κρεβάτι κοντά ένα εικοσιτετράωρο και μετά με ξέχασε. Ε, εκείνες τις ώρες δεν μπορούσα να δω τηλεόραση (είναι έτσι κι αλλιώς εμετική), παράτησα το βιβλίο που διάβαζα και ξεκίνησα Φίλιπ Ντικ.

9+1 κλασικές νουβέλες και διηγήματα περιέχονται στη συλλογή "The Minority report", όλα το ένα καλύτερο από το άλλο. Για αρχή το ομώνυμο, που με ξένισε πολύ γιατί έχω δει τόσες φορές την ταινία που έχουν εντυπωθεί οι λεπτομέρειες μέσα μου και δε μπορούσα να τις αντικαταστήσω. Οπότε εδώ αναγνωστική απόλαυση σχεδόν μηδαμινή, χωρίς να φταίει βέβαια ο Ντικ που το έγραφε το 1956- που να φανταστεί πως κάποιος το 2002 θα έπαιρνε την κεντρική του ιδέα και θα την έκανε τόσο καλύτερη.

Από τις υπόλοιπες ιστορίες ξεχώρισα τα :

«Πολεμικό παιχνίδι», όπου σε μια εγκατάσταση σαν τελωνείο ελέγχονται τα παιχνίδια που προέρχονται από το Γανυμήδη. Το πιο παιχνίδι περνά τελικά τον έλεγχο είναι η έκπληξη και η συντριβή μαζί.

«Ο, να ήμουν Μπλόμπελ», όπου ένας γήινος που έκανε τον κατάσκοπο στα Μπλόμπελ (αμοιβαδοειδή, μονοκυττάρια, αλλά μεγάλα και έξυπνα πλάσματα) και καταλήγει με μια μόνιμη παρενέργεια για κάποιες ώρες να μεταμορφώνεται σε Μπλόμπελ, παντρεύεται μια Μπλόμπελ που έχει πάθει το αντίστοιχο, για κάποιες ώρες μες στη μέρα γίνεται γήινη. Είναι μια πολύ έξυπνη παραβολή για τις σχέσεις αντρών και γυναικών, ντυμένη τον μανδύα της επιστημονικής φαντασίας.

"Θυμόμαστε εμείς για σας", στο οποίο στηρίχτηκε το "Total recall" του Verhoeven και μιλά για έναν άντρα που έχει βαρεθεί να είναι ένας υπαλληλάκος και αποφασίζει να εμφυτέψει τη μνήμη μιας περιπέτειας. Μόνο που εκεί στην εταιρεία εμφύτευσης αναμνήσεων, όσο είναι ναρκωμένος, τους περιμένει όλους μιας έκπληξη.

«Ηλεκτρικό μυρμήγκι». Ένας άνθρωπος ανακαλύπτει πως είναι ανθρωποειδές ρομπότ και «παίζει» με την ταινία που του δίνει την αίσθηση της πραγματικότητας ως τα όρια.

Και τελευταίο το:
"Άνθρωπος είναι", όπου μια γυναίκα με έναν σατράπη σύζυγο αντιλαμβάνεται πως όταν γυρίζει από ένα ταξίδι του στον πλανήτη Ρέξορ4 το κορμί του έχει καταλάβει ένας ευγενικός κι αγαπησιάρης εξωγήινος. Τι θα διαλέξει;

Κλασική επιστημονική φαντασία, ευκολοδιάβαστη και ταυτόχρονα βαθιά όπως πάντα, δεν έχει ανάγκη συστάσεων. Σε τέτοιου είδους λογοτεχνία ή σου αρέσει και την απολαμβάνεις- εδώ μιλάμε εξάλλου για έναν από τους 3 Grand Masters του είδους- ή την προσπερνάς αδιάφορα και δεν την διαβάζεις καν. Μέση λύση δεν έχει.

«The minority report”, Φίλιπ Ντικ, μετ. Γιώργος Γούλας,Φωτεινή Μουρκούση, Ανθίππη Φιαμού, Γιάννης Ανδρέου, Θανάσης Ιορδανίδης, Λιλή Ιωαννίδου, Γιώργος Μάντης,  εκδ. Μέδουσα, 2002, σελ.315

"Συγγραφείς σε τιμή ευκαιρίας", Daniel Pennac

Μετά από δυο «σοβαρά» βιβλία χρειαζόμουν ένα ανάλαφρο, ευκολοδιάβαστο διάλειμμα για να έρθω στα ίσα μου. Το «Συγγραφείς σε τιμή ευκαιρίας» τήρησε όλες τις υποσχέσεις, οι κοντά 400 σελίδες του έφυγαν νερό κι εγώ απόλαυσα ένα βιβλίο γεμάτο χιούμορ και αλλόκοτους χαρακτήρες, καλογραμμένο και σπαρταριστό.

Κεντρικός ήρωας ο Μπενζαμέν Μαλωσέν, ένας άνθρωπος που παίζει τον πάτερ-φαμίλια, αλλά με τα παιδιά της μητέρας του, η οποία κάθε τόσο ερωτεύεται άλλον άντρα, κάνει ένα μωρό και το παρατά στα άλλα. Η οικογένειά του, από τις ενήλικες Τερέζ και Κλάρα, μέχρι τον έφηβο Ζερεμύ, τον Μικρό και το μωρό Βερντέν είναι όλοι αξιολάτρευτοι. Ο Μαλωσέν δουλεύει σε έναν εκδοτικό οίκο και δουλειά του είναι να παρηγορεί εκείνους τους συγγραφείς που απορρίπτονται. Στην εναρκτήρια σκηνή ένας γίγαντας εισβάλλει στο γραφείο του και τα κάνει λαμπόγυαλο, μέχρι που στο τέλος κλαίει στην αγκαλιά του σαν μικρό παιδί.

Η εικοσάχρονη αδελφή του Κλάρα ερωτεύεται έναν εξηντάχρονο διευθυντή φυλακών, εξαιρετικά νεωτεριστή, που διατηρεί μια φυλακή που κανείς δε θέλει να φύγει, κι όλοι ασχολούνται με τις τέχνες. Τη μέρα του γάμου τους όμως, ο διευθυντής βρίσκεται άθλια πετσοκομμένος κι εκείνη μένει «χήρα» του, με το παιδί του στην κοιλιά. Η όλη ιστορία οδηγεί τον Μαλωσέν να δεχθεί μια ιδιότυπη προσφορά του εκδοτικού οίκου, για να βγάλει πολλά λεφτά και να κάνει την προίκα του μωρού. Ο JLB είναι ο άρχοντας του bestseller που βγάζει συνέχεια ευπώλητες αηδίες που καταναλώνονται σαν τρελές αλλά δεν θέλει να δείξει το πρόσωπό του. Ο Μαλωσέν δέχεται να τον ενσαρκώσει και το πανηγύρι ξεκινά.

Πέρα από το προφανές ενδιαφέρον για έναν άνθρωπο σαν κι εμένα- η σάτιρα για το πώς κανείς εκδίδεται, πώς γίνεται ένα βιβλίο bestseller και το πώς αντιμετωπίζουν οι εκδοτικοί την όλη διαδικασία είναι καυστική- διασκέδασα με το βιβλίο, το στήσιμο και το παιχνίδισμά του και τελικά γέλασα πολύ με ένα ιατρικό εξωφρενικό αστείο στην τελευταία σκηνή.

«Συγγραφείς σε τιμή ευκαιρίας», Ντανιέλ Πενάκ, εκδ. Οδυσσέας, 1997, σελ. 381

Υ.Γ. Από το οπισθόφυλλο έμαθα πως ο Μαλωσέν πρωταγωνιστεί και σε άλλα βιβλία του Πένακ.

Υ.Γ. 42 Το βιβλίο μου το πρότεινε ο φίλος μου Παρασκευάς Ακαμάτης γιατί πιστεύει πως έχει σχέση με αυτό που περνάω τον τελευταίο καιρό με τους εκδοτικούς. Κακοήθειες.

"Σημείο Ωμέγα", Don Delillo

Το «Σημείο Ωμέγα» είναι με σιγουριά ένα βιβλίο του Ντον ΝτεΛίλο∙ το καταλαβαίνεις αμέσως από τον τρόπο της γραφής, ενώ η ανυπαρξία πλοκής φτάνει στα όριά της. Οι χαρακτήρες είναι σκιώδεις με αποκορύφωμα τη γυναικεία φιγούρα που είναι αέρινη, σα να μην έχει σάρκα και οστά. Απουσιάζει από το μικρό βιβλιαράκι το χιούμορ που σε άλλα βιβλία σαν τον «Λευκό θόρυβο» ήταν ευεργετικό, αλλά η ένταση είναι παρούσα και μας θυμίζει πως ένας τέτοιος μάστορας -ακόμα κι αν δεν είναι στα καλύτερά του και πειραματίζεται για να πάει τη φόρμα του ένα βήμα παραπέρα- βρίσκεται μίλια μπροστά από τους υπολοίπους.

Όχι, δε θα μπορούσε να γίνει το αγαπημένο μου, οι ήρωες του είναι οριακά ενδιαφέροντες, καμιά τρέλα με το Ψυχώ, που είναι ο ουσιαστικός πρωταγωνιστής του βιβλίου και αφορά τόσο πολύ τον αφηγητή του, δεν έχω, ούτε καν με πρωτοποριακές εγκαταστάσεις σε γκαλερί, ο πόλεμος στο Ιράκ ίσως και για μένα να ήταν ένα χαϊκού πάνω σε έναν χάρτη. Από την άλλη πώς μπορείς να βρεις απωθητικό ένα βιβλίο που περιέχει τις εξής φράσεις:

«Η αληθινή ζωή δεν μπορεί να χωρέσει σε λέξεις, γραπτές ή προφορικές, ποτέ και από κανέναν. Η αληθινή ζωή συμβαίνει όταν είμαστε μόνοι μας, όταν σκεφτόμαστε, όταν νιώθουμε, όταν είμαστε χαμένοι στις αναμνήσεις μας, έχουμε επίγνωση του εαυτού μας ονειροπολώντας, στις υπομικροσκοπικές στιγμές»

Ο Έλστερ είναι ένας θεωρητικός που επιστρατεύτηκε ως Σύμβουλος στον πόλεμο του Ιράκ όταν έγραψε ένα κείμενο πάνω στην λέξη, «rendition» κι έχει αποσυρθεί σε ένα σπιτάκι κάπου στην έρημο. Εκεί τον επισκέπτεται ένας νεαρός σκηνοθέτης που θέλει να κάνει μια ταινία χωρίς μοντάζ, όλα «σε έναν χρόνο», όπου ο Έλστερ θα μιλά για την εμπειρία του από τον πόλεμο, δε θα χάνονται ούτε οι παύσεις, ούτε οι αμηχανίες, θα στηρίζεται πάνω σε ένα και μοναδικό πρόσωπο. Οι δυο άντρες περνούν πολλές μέρες απομονωμένοι εκεί, ώσπου έρχεται η κόρη του Έλστερ, η Τζέσι, ένα κορίτσι σχεδόν ανύπαρκτο. Παράλληλα ο αφηγητής του μυθιστορήματος βλέπει μια επεξεργασμένη εκδοχή του Ψυχώ όπου οι σκηνές έχουν επίτηδες επιμηκυνθεί για να διαρκεί η ταινία 24ώρες. Στην αίθουσα της γκαλερί που γίνεται η προβολή δεν υπάρχουν καρέκλες ούτε πάγκοι, παρά μια ξερή οθόνη που οι περισσότεροι προσπερνούν γιατί δεν καταλαβαίνουν τί βλέπουν, αυτός όμως εκεί, σταθερός μέρα τη μέρα.

Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα δεν είναι μια καλή αρχή για κάποιον που θέλει να μυηθεί στον ΝτεΛίλλο, έχει τις γοητείες και τις γωνίες του μόνον για αυτόν που ξέρει τι να περιμένει, που έχει γνωρίσει τη γραφή του στις μεγαλειώδεις εκρήξεις. Εδώ συνεχίζουν να υπάρχουν η καθαρότητα στο στυλ, η οξυδέρκεια στην αντίληψη των καταστάσεων, όμως λείπουν οι μεγαλοφυείς στιγμές ή μάλλον υποβιβάζονται σε ψίθυρο και μόνον εκείνος που θα έχει το νου του θα μπορέσει να τις εντοπίσει.

"Σημείο Ωμέγα", Ντον Ντελίλο, μετ. Ελένη Γιαννακάκη, εκδ. Εστίας, σελ. 2012

* Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό bookstand στις 5/2/2012